[38] Tarih-i Halîfe s. 66.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/216

[37] İbni İshâk Sîre s. 240; Tarih-i Halîfe s. 66.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/216

[36] Tarîh-i Halîfe s. 66.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/216

“Bire Allah düşmanı, adamı öldürdün mü ne? Vallahi senin şu karnındaki yağlar bile bu adamın malından meydana gelmedir” diye söylenmeye başladı. Bunu gören kardeşi’de: “Vallahi onu öldürmeyi bana emreden zat, seni öldürmeyi bana emretmiş olsaydı, hiç tereddüt etmeden senin de boynunu vururdum” dedi. Bunu gören Huveyyisa’da: “Muhammed sana beni öldürmeyi emretseyd i, Vallahi mi beni öldürürdün?” dedi. Muhayyısa’da: “Evet, vallahi o emretseyd i, kesinlikl e seni öldürürdüm” deyince O:
- Seni bu dereceye ulaştıran bir din gerçekten çok enteresan bir dindir; diyerek Müslüman oldu. [35]

[34] İbni Hişâm 3/19; Beyhakî Delâil 3/200; Taberî Tarih 2/; Vakidî Meğazî 1/191, 192; Taberî Tarih 2/54; El-Muhabber 121; El-Kâmil tlt-Târih 2/144; Uyûnü’l Eser 1/301; İbni Sa’d 2/1/22. Hadis için bak Ebû Dâvûd 3002. Kaynaklar çok gibi görünse bile bu hadis kana-timce İbni İshâk’ın infirad ettiği, diğer kaynaklar a sadece onun rivayeti olarak geçen bir haberdir. İbni İshâk bu haberini (bana Zeyd b. Sâbit’in bir kölesi haber verdi. Ona da Muhayyısa’nın kızı nakletmiş) diye verir. Öbür rivayetin de de (bana Sevr b. Zeyd ed-Diylî anlattı dğr.) Bir kere Zeyd b. Sabİt’İn kölesi meçhul. Olsaydı da İbni İshâk ona yetişemezdi. Muhayyısa’nın kızı kimdir? İkinci rivayette ki Sevr b. Zeyd ed-Diylî için Zehebî Malik’in şeyhi oiup sikadır” dersede Beyhakî ona, “Meçhul” diyor. Vakidî’nin aynı hadiseyi nakli ise sadece “dediler ki” şeklinde daha da karma karışık, meçhul üstüne meçhul bir ifade olup üst habere asia destek olamaz bir haldedir.
Allah daha iyi bilir.
 [35] Üst kaynak.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/215-216

Yunus b. Bükeyr’in nakline göre İbni İshâk derki: Bana’Abdullah b. Ebî Bekr ve Salih b. Ebî Umâme b. Sehl haber vererek dedilerki: [22]
Rasûîüllah (s.a.v.) Bedir harbini ikmal edince, Medine halkına müjde vermek üzere iki müjdeci gönderdi. Bunlardan Zeyd b. Hârise’yi Sâfîle mahallesi ne, Abdullah b. Ravâha’yı da Âliye mahallesi ne göndermişti. Bunlar zafer müjdesini verip Ebû Cehil, Utbe ve diğer Kureyş ileri gelenleri nin öldürüldüğünü ilan ettiler. Zeyd, oğlu Üsanae ile Efendimiz in kızı Rukiyye’nin kabri düzeltilirken karşılaşmıştı. Üsame babasına; “babacığım bütün bu dedikleri n doğrumu?11 diye sormuş, o da Tlevet ey oğulcuğum vallahi böyle oldu” demişti.

Bu haber Allah düşmanı Ka’b b. Eşrafa ulaşınca, “vay anasını! fioğrumu bu? “Bu adları geçen insanlar arabların kıralları, insanlarında liderleri sayılırlar. Vallahi eğer Muhammed bu adamları öldürtmüş ise, yerin altı o zaman üstünden daha hayırlıdır” demişti.
Ka’b b. Eşraf, Tay kabilesin den olup, Nebhan oğullarına mensub idi. Annesi de Benî Nadîr’dendi. Sonra Ka’b, yola çıkıp Mekke’ye geldi.   Orada  Muttalîb   b.   Ebî  Vedâ’a  b.   Dubeyra’ya  konuk   oldu.
Muttalib’in eşi Âtike binti Üseyd b. Ebî’l Iys idi. Âtike onu konuk edip ikramda bulundu. Ka’b orada Kureyş ölülerine ağıtlar yakarak, Rasûlüllah (s.a.v.) aleyhine insanları kızıştırmaya başlayıp şiirler söylemeye başladı. Şu onun şiirlerindendir:
1- Bedir değirmeni oradakile ri yoketmek için öğüttü. Bedir gibisine gözyaşları döküp akıtılır.
2- İnsanların liderleri onların havuzlarının çevresinde öldürüldü. Uzak görmeyin kıratlarda yere serilir.
3- Orada nice ak tenli vuruldu, fakirleri n  sığındığı şerefli insanlar öldürüldü.
4- Yıldızlar yağmursuz kaldığında onlar açık elli, ağırlıkların hummalı, lider ve harpte ganimetin dörtte birini alan liderlerd i.
5- Bazı kavimler öfkeleriyle hükmederek benim gizlediğimi, Eşref oğlu Ka’bm çok üzüldüğünü söylemekteler.
6- Doğru derler. Keşke onlar Öldürüldüğü saatte yer yüzü yan-Iıpta onları içine alsaydı.
7- Sözü nakleden artık bir darbe ile kör, yada kör, titrek ve sağır bir hayat sürdü.
8- Haber aldım ki, Muğîre oğullarının hepsi Ebû’I Hakîm’in öldürülmesinden korkup burunları kesilmiş (zelil olmuş).
9- Rabî’a'nın iki oğlu ile Münebbih’te yanında, Helak olanlar ve Yemen kiralı Tübba’ın ulaştığı mertebeye ulaşmadı.
10- Haber aldığıma göre onların Hişam oğlu Harîs’i insanlar arasında iyi işler yapıp insanları biraraya getiriyor muş.
11- Elbette Yesrib-i ordu ile ziyaret edecek (karşılık verecek) Ancak kavmin şerefini kerem sahibi kahramanl ar korur. [23]
İbni îshak devamla derki: Sonra Ka’b Medine’ye dönerek, Haris kızı Ümmü-Fazl’ın adını şiirle anmaya başladı ve şöyle dedi:
Sen hiç bir vadide konaklama dan, göçüp gidiyor ve Ümm-ü Fazl’ı Harem’de kendi başına terkediyo rsun ha.
Sonra Müslüman hanımların adlarını anarak şiirle hicve başlayıp Müslümanlara eziyet vermeye başladı. [24]
Mûsâ b. Ukbe ise bu hususta şunları nakleder:
Ka’b b. Eşraf, hicivli şiirleri ile Nebî (s.a.v.)’yi incitiyor du. Kureyşlilere gitmiş onları Rasûlüllah aleyhine çalışmaya teşvik edip, işi kızıştırmış idi. Ebû Süfyan ona: “Allah aşkına söylesene! Allah katında bizim dinimiz mi daha sevimli, yoksa Muhammed ile ashabımn dinimi daha sevimli?” dedi. Ibnü’l Eşraf da: “Sizin yolunuz on-larmkinden daha doğru” dedi. Böylece müşriklerin Rasûlüllah’la savaşma konusunda ki fikir birliğini sağlayıp, sonrada Medine’ye dönerek Rasûl-ü Ekreme aleni düşmanlığa ve hicve başladı. [25]
İbnü Adiy’nin “bana göre o duymadığı hadisleri başkasından çalan bir hadis hırsızıdır” dediği, [26] Muhammed b. Yûnus el-Cemmâl el-Muharramî bu zat İbni Adiy öyle desede Müslim’in kendisind en hadis naklettiği biridir-, Süfyan b. Uyeyne- Amr b. Dinar- İlerime isnadıyla Abdullah b. Abbas (r.a.)’ın şöyle dediğini rivayet eder:
Hubey b. Ahtab ile Ka’b b. Eşraf, Mekke’de Kureyşlilere gelerek onları Rasûlüllah (s.a.v.) ile harb etmek için birbiriyl e anlaştırdı. Kureyşliler onlara: “Siz Kitab ehli ve eski ilimlerin sahibi kimselers iniz. Siz bizim ve Muhammed’in hakkında hükmünüzü bize bildirsen iz” dediler. Onlarda, “sizin nasıl,? Muhammed’in nasıl bir dini var?” dediler. Kureyşiler:
Biz en iri deveyi Kurban eder, suyun üzerine süt katar, esirleri serbest bırakır, hacıları sular ve akrabalık bağlarım sürdürürüz, dediler, “Onlar Ya Muhammed ne yapar?” deyincede:
- O zurriyets iz biridir. Abrabahk bağlarımızı kesip attı. Ona ğıfar oğullarından, hacıları soyan hırsızlar uydu, dediler. Bunun üzerine onlar:
“Hayır, o hayırlı değil, aksine siz ondan daha hayırlısınız ve daha doğru yoldasınız” dediler. İşte bunun üzerine Allah (c.c); “Kendileri ne Kitab’dan bir nasib verilenle ri görmedin mi? Puta ve Tağut’a inanıyor ve kafirlere; “bunlar iman edenlerde n, yolca daha doğrudadırlar” diyorlar.” (Nisa; 51) âyetini indirdi.
Süfyan-ı Sevrî buradaki hırsızlık hususunda, “Gıfar oğullarının hırsızlığı, onların cahiliye döneminde idi” der. [27]
İbrahim b. Ca’fer b. Mahmûd b. Mesleme, babası Ca’fer aracılığıyla Câbir b. Abdillah (r.a.)’m şöyle dediğini rivayet ediyor:
Nebî (s.a.v.) Medine’de bu işleri başarınca, Ka’b b. Eşref ayrılıp Mekke’ye geldi. Orada önce; “ben ne Muhammed’e yardım ederim, ne de harb ederim” diyordu. Orada Müşriklerin sorusu üzerine “sizin dininiz hayırlı, çünkü o eski, Muhammed’in dini daha yeni” demişti, o zaman Nisa suresi 51fisi âyeti inmişti. Sonra Ka’b Medine’ye, Nebî (s.a.v.)’ye düşmanlık ve hicvini aleni yaparak geri döndü. Ondan ilk duyulan hiciv şu şiirleri oldu:
1- Sen demek vadilerde konaklama dan gidiyorsu n. Halbuki Ümmü Fazl-ı Harem’de bırakmışsın.
2- Onun rengi kınave Ketem ile sapsarı olmuş, şişdi sıkılacak olsa sikılıverilecek halde.
3- Amir oğullarından birinin gönlü onun endişesinden hasta. İstese Ka’b'ın hastalığına şifa olur.
4- Ben hiçbir karanlık gecede, O bana görünüp aydınlatmadan doğan bir güneş görmüş değilim.
Yine Ka’b yukarda geçen ve “Bedir değirmeni (harp meydanı) oradakile ri öğüttü, Bedir gibisi için, göz yaşı sel gibi akıtılır” diye başlayan hiciv dolu şiirlerini okumaya başladı.
Bir gün Nebî (s.a.v.):
“Şu Ka’b b. Eşrafın hakkından kim gelecek? Bize şiiriyle eziyet edip, müşrikleri aleyhimiz e takviye ediyor” buyurdu. [28]
(Ali b. el-Medînî) Süfyan b. Uyeyne, Amr b. Dinar’dan naklediyo r: Cabir (r.a.)’i şöyle derken işittim: Rasûlüllah (s.a.v.):
“Ka’b b. Eşrafın hakkında kim gelecek? Çünkü o Allah ve Rasûlüne eziyet etmiştir,” buyurdu. Bunu duyan Muhammed b. Mesleme kalkarak:
- Yâ Rasûlellah! Onu öldürmemi istermisi n? dedi. Nebî (s.a.v.), “Evet” buyurdu. İbni Mesleme de, “öyleyse Önce ona birşeyler söylememe müsade et” dedi. Nebî (s.a.v,) “şöyle” buyurdu.
Muhammed b. Mesleme kalkıp Ka’b'in yanına geldi ve; “Şu adam (Peygamber i ima ederek) bizden zekatları vermemizi istiyor. Böylece bizi büyük bir maddi sıkıntıya soktu. Ben sana, bana ödün veresin diye geldim”, Ka’b da: “hem başka şeyler de istiyor. Vallahi usandırıp bıktırıyor,” dedi. İbnü Mesleme’de: “Biz bir kere ona uymuş bulunduk. Artık onun durumu tamamen açığa çıkıncaya kadar onu bırakıvermek-te istemiyor uz. Şimdi senden bize bir veya iki vesak (ölçek) mikdarmda hurma vermeni istiyoruz .11 dedi. [(Ravi Ali b. el-Medînî derki, "bize bu haberi Amr b. Dinar kaç kere nakletti ama "bir iki ölçek" lafını hiç kullanmadı.) Ben bu hadis hakkında ona "gerçekten bu  "bir yada iki vesak" şeklindemiydi?" diye sorunca Amr b. Dînar "sanıyorum öyle olacak" diye cevap verdi.]
Bunun üzerine Ka’b b. Eşraf, “Peki ama, verdiğim hurmaya karşı bana bir rehin vereceksi niz” dedi. Muhammed b. Mesleme ve arkadaşları “peki sana rehin olarak ne vermemizi istiyorsu n?” dediler. O da, “kanlarınızı rehin verin” dedi. Bunun üzerine; “sana kadınlarımızı nasıl rehin verebilir iz, sen Arabların en yakışıklısısın!” dediler. Ka’b, “öyleyse çocuklarınızı bana rehin verin” dedi. “Sana çocukları nasıl rehin verelim, onlara, “bir iki vesak hurma için rehin alındı” diye sürülür. Buda bize utanç olur. Sana silahları rehin olarak verelim” dediler ve onu silahları getirecek lerine söz verdiler.
Gece olunca Muhammed b. Mesleme ona geldi. Yanında Ka’b'ın süt kardeşi olan Ebû Naile vardı. Onları kaleye da’vet etti. Kendiside yanlarına indi. Ka’b'a karısı; “gecenin bu saatinde nereye çıkıyorsun” deyince o; “bu gelen Muhammed b. Mesleme ile kardeşim Ebû Naile’den başkası değil dedi. (Hadisi Amr b. Dinar dışında rivayet edenler şu farklı ifadeyi kullanırlar: Karısı “Ben bir ses işitiyorum ki sanki ondan kan damlıyor” dedi.) Ka’b karısına, “kerîm kişi geceleyin vurulmaya bile çağrılsa da’vete icabet eder” dedi.
Böylece Muhammed b. Mesleme ile yanında; Ebû Abs b. Cebr, Haris b. Evs ve Abbâd b. Bişri içeri aldı. Muhammed b. Mesleme onlara önceden, “Ka’b yanımıza gelince ben onun saçlarından tutup koklaya» cağım sonra sizde koklarsınız. Onun başını tuttuğumu gördüğünüz zaman siz atılıp boynunu vurun” diye tenbih etmişti.
Ka’b elbiseler ini giyinmiş olarak geldi, üzerinden esans kokuları geliyordu . Muhammed b. Mesleme Ka’b'a: “bugünkü gibi güzel kokan bir koku koklamamıştım” dedi. Ka’b da, “Arabların en mükemmel, en güzel kokulu kızı benim hanımım” deyince, Mesleme; “müsade edermisin başını bir koklasam” dedi. O “evet” deyince önce kokladı, sonrada arkadaşlarına koklattı. Sonra “bir daha koklayabüirmiyim” dedi. “Evet” deyince başını kavradı arkadaşlarına “haydi!” dedi. Onlarda kılıçla vurup öldürdüler, sonra gelip Nebî (s.a.v.)’ye haber verdiler. Haber Buharî’dedir. [29]
Şuayb b.-Ebî Hamze, Zührî -Abdürrahman b. Abdillah b. Ka’b b. Mâlik- isnadıyla Abdullah b. Ka’b'dan şöyle nakleder:
- Yahudî Ka’b b. Eşraf şair biriydi. Rasûlüllah (s.a.v.)’ı hicvetmey e uğraşır, şiirleriyle Kureyş kafirleri ni Nebî (s.a.v.)’in aleyhine kışkırtırdı.
Nebî (s.a.v.) Medine’ye teşrif ettikleri nde Medine halkı karışık bir toplum olup, kimi Müslüman, kimi putperest, kimi de yahudi idi. Yahudiler silah ve savunma kaleleri olan bir topluluk olup, Evs ve Hazreç kabilesi ile dostluk anlaşması yapmışlardı. Rasûlü Ekrem (s.a.v.) Medine’ye gelince, bu gurupların hepsiyle sulh yapmak arzu etmiş idi. O vakit kişi Müslüman ama, babası ve kardeşi müşrik olma gibi bir vaziyet vardı. Hicretini n ilk yıllarında bu müşriklerle ya-hudiler, Nebî (s.a.v.)’ye çok eziyet ediyorlar dı. Allah (c.c), Rasûlüne ve Müslümanlara sabır ve af emrederek:
“Kesinlikl e mallarınız ve canlarınız hususunda imtihana tutulacak, sizden önce kitab verilenle rden ve müşriklerden çok eziyetli sözler duyacaksınız. Eğer sabreder ve sakınırsanız işte bunlar işlerin azimetlil erindendi r,” (Âl-i İmran; 186) buyuruyor . Yine Allah Bakara Sûresi 109′cu âyetinde de şöyle buyurur:
“Ehl-i Kitab’dan çoğu, hak, kendileri ne belli olduktan sonra, sırf kendileri ndeki hasedden dolayı, sizi imanınızdan sonra kâfirlere döndürmek isterler. Allah -bu konudaki- emrini getirene kadar af edip, hoş görünün. Şüphesiz Allah herşeye kadirdir” Bu
âyetlerin gelip, Rasûlüllah’m onlara sabrına karşılık, Ka’b eziyete devam edince Rasûiüllah (s.a.v.), Sa’d b. Muâz’a, Ka’b'ı öldürmeleri için bir gurup yollamasını emretti. Sa’d da, Muhammed b. Mesleme, Ebû Abs, Sa’d b. Muâz’ın kardeşi Hâris’i, beş kişilik bir gurup içinde Ka’b b. Eşrafın evine gönderdi. Ka’b, eî-Avâlî’deki evindeydi . Ka’b onları görünce hoşlanmayıp dehşete kapılarak; sizi buraya ne getirdi? dedi. Onlar, “bizi sana ihtiyacımız getirdi” dediler. Ka’b'da, “öyleyse biriniz yanıma gelip bunu bana anlatsın” deyince içlerinden birisi ona doğru yaklaşarak; “sana zırhlarımızı satıp parasını nafakamıza (geçimimize) sarf etmek istiyoruz” dedi.
Bunun üzerine Ka’b oniara: “Vallahi böyle yapacak olursanız kendi kendinizi insanların gözünde zayıflatmış olacaksınız, bu adam sizi konuk etsin.” diyerek onlarla, -insanlar yanlarından gidip-, el etek çekildiği bir saatte yanma gelmeleri üzere anlaştı.
Gece ilerleyin ce, Müslümanlar tekrar gelip, içlerinden birisi Ka’b'a seslendi. Ka’b çıkmak için ayağa kalkınca hanımı, “Gecenin bu saatinde gelenler, senin hoşuna gidecek birşey için kapını çalmaz herhalde” deyince o, “aksine; onlar benimle konuşacaklarını daha önce konuşmuşlardı” diyerek dışarı çıktı. Ebû Abs da onu kucakladı, o esnada Muhammed b. Mesleme Ka’b'a kılıcını indirdi. İçlerinden biride kılıcını onun böğrüne sapladı.
Bunlar Ka’b'ı öldürünce, Yahudiler ve onlarla birlikte hareket eden müşrikler müthiş bir paniğe kapılarak, sabah olur olmaz derhal Rasûl-ü Ekrem’in yanına geldiler ve: “bu gece bizim liderimiz in evine gelinmiş ve çıkınca öldürüldü. O bizim ileri gelenleri mizin başı sayılırdı.” dediler. Bunun üzerine Rasûiüllah (s.a.v.) da onlara, Ka’b'ın şiirlerinde ne çirkin hicivler yaptığım anlatıp sonra onlara, kendisi ile yahudiler arasında bir anlaşma metni yazmaya da’vet etti. Onlar kabul edince aralarında bir sulh anlaşması yaptılar.
Bu anlaşma vesikası daha sonra Hz. Ali (r.a.)’nin yanında idi.
Bu haberi Ebû Dâvûd rivayet ediyor. [30]
Mûsâ b. Ukbe ve diğer bazı âlimler de, Ka’b'ı öldüren gurup arasında Abbâd b. Bişr (r.a.)’in de bulunduğunu ve o seferde yüzünden ve ayağından kılıçla yaralandığını, anlatırlar. [31]
Yûnus b. Bükeyr, İbni İshâk’m Sevr b. Zeyd -İkrime isnadıyla verdiği rivayetin de, îbni Abbas (r.a.)’ın: “Rasûiüllah (s.a.v.) onları uğurlamak üzere birlikte Bakî el-öargad’a kadar gelip orada
“Bismillah diyerek yola çıkın! Allah’ım! Onlara yardım et” buyurduğunu anlatır. [32]
Bu hadiseyi Bekkâî de İbni İshâk’tan, buradakin den daha uzun, hem de daha güzel bir metin ile şu şekilde nakleder:
- Ka’b-ı Öldürmek üzere Muhammed b. Mesleme, Silkan b. Selâme b. Vakş, (ki bu zat Ebû Naile el-Eşhelî’dir) Abbâd b. Bişr ve Ebû Abs
b. Cübr el-Hârisî, biraraya geldiler. Silkân’ı önden Ka’b'ın yanına gönderdiler. Silkân, Ka’b'la saatlerce sohbete daldı. Karşılıklı şiirler okudular. Sonra Silkân Ka’b'a dönerek:
- Bana bak Eşrefoğlu! Aslında ben sana bir ihtiyacımı söylemek arzusuyla geldim, ama sakın bunu kimseye açma, dedi. Ka’b'da “tamam” deyince O:
- Şu Peygamber denen adamın Medine’ye gelişi bizim için tam püsküllü belâ oldu. Araplar bize düşman kesilip hepsi aleyhimiz de birleştiler. Böylece bizim çevre ile olan bağlantı yollarımızın hepsi kesilerek, çoluk çocuk perişan oldu, bizimde takatimiz kesildi, dedi. Bunu duyan Ka’b'da:
- Bana Eşrefoğlu (İbnü’l Eşraf) derler. Vallahi yâ İbni Selâme!, vaziyet sonunda benim sana haber verdiğim gibi olacak, dedi. Silkân da ona:
-  Ben derimki, sen bize yiyecek satıp, karşılığında sana bir şeyler rehin bırakarak işimizi sağlam tutalım, sende bu konuda ihsanda bulun, dedi. Ka’b ona, “peki bana oğullarınızı rehin bırakırmtsıııız?” deyince Silkân, “sen o zaman bizi ayıplamak istemiş olursun. Benimle birlikte aynen benim görüşüme katılan arkadaşlarım var. İstiyorumki, onları da sana getireyim de sen onlara da yiyecek birşeyler sat sonra onlara ihsanda bulun. Biz, bizim zırhlarımızdan borcumuzu denk olacak kadar birşeyi sana rehin bırakalım” dedi.
Böylece Silkân arkadaşlarının yanına dönüp vaziyeti onlara anlattı ve silahlarını alarak harakete geçip Ka’b'ın yanında birleşmelerini tavsiye etti. Böylece hareket edip Ka’b'ın yanında buluştular…
- İbni İshâk kıssanın gerisini naklediyo r.  [33]

[21] İbni İshâk Sîre Sayfa 297; Buhari Meğazî 64/15; İbni Hişâm 3/12; İbni Sa’d Tabakât 2/31; Beyhakî DelâiJ 3/186; Vakidî Meğazî 1/184; Taberi Tarih 2/52; İbnî Habib el-Muhabber s. 282; İbnü’l Cevzî el-Muntazam 3/158; Ed-Düner s. 142; İbnİ Haznı Sîre İ54; Üyû’nü’I Eser 1/356; Urve Meğazî 362; Ensâbü’l Eşraf 1/384; EJ-Kamil 2/Î43: Müslim Çihad 121; Uyûnü’t-Tarih 1/148; El-Eğânî 19/106; Ebû DâvÛd 2768; Tahavî Müşküü’l Asar 1/76; Hâkim 3/434; Beyhakî Sünen-i Kubra 7/40,9/81.
 [22] Zehebî bu kısmı Beyhakî’nin İbnİ İshak hadisine göre verir. İbni İshâk’ta ise “Bana Abdullah b. eî-Muğîs b. Ebî Bürde ez-Zaferî, Abdullah b. Ebî Bekr b. Muhammed b. Amr b. Hazm, Asım b. Amr b. Katade ve Sâiih b. Ebî Ümâme b. Sehl haber verdiler, her biri hadîsin bir kısmını nakletti” seklinde verir.
 [23] Metinde şiirler eksik. Biz İbnİ Hişâm ve Beyhakî’ye göre naklettik .
 [24] İbni İshâk es-Sîre Sayfa 297. Fıkra no 501; İbni Hişâm 3/13, 14; Beyhakî Delâil 3/189, 190; Taberî Tarih 2/52, 53.
 [25] Urve Meğazî 162; Beyhakî Delâil 3/190; 191; İbnü Abdi’l Ber, Dürer 143.
 [26] İbnü Adİy el-Kâmil fiz-Zuafâ’ 6/Sayfa 2283. Burada Zehebî nasıl bu ifadeyi kullanıyor, bilemiyor um. Zîra Zehebî Mizanü’I İ’tidâl’İnde 8349 no ile verdiği “Muhammed b. Yunus el-Bağdâdi el-Muharramî” tercemesi nde; “İbni Asâkİr En-Nebel’de Müslim ondan hadis rivayet etti diyor. Ama ben Müslim’de böyle bir isim göremedim, belki de “sahih”inin dışındaki hadislerd e geçmiş olabiliyo r” der. Gerçekten de İbnü Mencereyh’İn “Ricâl-i Sa-hîlı-i Müslim” inde böyle bir isim yoktur.
 [27] BeyhakîDeiâil3/193, 194r
 [28] Beyhakî Delâil 3/194, 195; Zehebî hadisi burada kesiyor. Zîra bir sonraki rivayetle aynıdır.
 [29] Buharı 64/16; Urve Megazî 163; Beyhakî Delâil 3/193, 196. H. no 4037; Müslim Cihad ve’s-Sîre 1801; Ebû Dâvûd 2768.
 [30] Ebû Dâvûd Kitâbü’l Haraç ve’İ İmâra h. no 300; İbni Sa’d Tabûkat 2/33; Beyhakî Delâil 3/198,
 [31] Beyhakî Delâil 3/199.
 [32] İbni Hişâm 3/17; Beyhakî Delâil 3/200; Müsned 1/266; Hâkim, Müstedrek 2/9; Taberânî 11/221 ;Taberi Tarih 2/53.
 [33] İbni Hişâm 3/16; Taberî Tarih 2/53; Vakidî Megazî 1/184; Uyûnü’l Eser 1/299, 300.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/204-214

Gittiği yolda kimseyi görmedi ise de, deve sürüsü izleri gördü. Bunun üzerine vadinin tâ yukarısına bir gurup gönderdi. Orada içlerinde Yesâr adlı bir köle de bulunan çobanlara rastladı. Onlara topluluğun nerde olduğunu sordu. Yesar’da, “Onlara ait bir bilgim yok. Ama ben beş günlüğüne hayvanlarını otlatıyordum, bu dördüncü günüm, diğer insanlar su kenarına hayvanlarını otlatmaya dağıldı, burada sadece bizim gibileri develeriy le garip kaldı” dedi.
Efendimiz develere el koyarak Medine’ye doğru hareket etti. Yolda sabah namazını kılınca baktı ki, o köle Yesar’da gelmiş onlarla birlikte namaz kılıyor. Orada ashabına “ganimeti taksim edin” buyurdu. Ashab’dan birisi, “Yâ Rasûlellah! En iyisi develeri toptan sürüp Medine’ye kadar varalım. Zîra içimizde kendine düşen hisseyi oraya götüre-meyecek kadar zayıf olanlar var” dedi. Efendimiz “taksim edin” diye tekrarlayınca, “Yâ Rasûlelîah! Dilersen o köleyi sen hissene al” dediler. Efendimiz, “buna gönülden razımısınız?” deyince, “evet dediler. Böylece Medine’ye gelince taksim ettiler, her birine yedi deve düştü. Onlar ikiyüz kişiydiler.
Vakidî derki bana Ebû Erva’dan nakledild iğine göre, Ebû Erva derki: Ben develeri sürenlerden biriydim Medine’ye üç mil kala Sırâr’a gelince bölüşüldü. Beş yüz deve vardı. 100′ü Fey’e ayrılıp herkese ikişer düştü. Karkara, Melsa toprağındadır. El-Küdr’de, rengi bulanık olduğu için bağırtlak kuşuna denir. Bazıları “Karkara” yerine “Karâratü” derler ki, “bu kuşun yeri” anlamına gelir. [20]

[20] Zehebî kısalttığı için Vakidî’den nakletmey i daha uygun gördüm. Vakidî Meğazî 1/182: İbni Sa’d2/31.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/202-203

İbni İshâk derki:
Rasûlüllah (s.a.v.)’in Zeyd b. Hariseyi, içlerinde Ebû Sofya’nın da bulunduğu Kureyş kervanını yakalamak için, Necid çölündeki vahalarda n biri olan “Karade” adlı suyun olduğu yere gönderdiği sefere, Karade seferi denir. Hadise şudur:
“Bedir harbi olup bittikten sonra, Kureyşliler Şam’a ticaret için giderken kullandıkları -eski hicaz- yolun emniyetin den korkarak, bu kere Irak üzerinden giden yola saptılar. Kureyş’in bir kısmı Ebû Süfyan’la birlikte ticaret için yola çıkmış ve Bekr b. Vâil oğullarından Fürat b. Hayyan denilen bir adamı yol kılavuzu olarak kiralamışlardı. Beraberle rinde en çok ticaret yaptıkları gümüş vardı.

Rasûlüllah onların üzerine Zeyd b. Hârise’yi yolladı. Zeyd kervana adı geçen su başında ulaşıp, kervanı ve malları ele geçirdi. Adamları yakalamay a muvaffak olamadı. O da malları ve kervanı alıp Rasûlüllah (s.a.v.)’a getirdi. [19]

[18] Karad Seferi için bak. İbni Hişâm 2/11; El-Kâmil 2/145; İbni Sa’d Tabakat 2/36; Taberî Tarih 2/54; Vakıdî Meğazî 1/197; El-İktifa 2/81; İbni İshâk Sîre 296.
 [19] İbni Hişâm 3/11, 12; Taberî 2/52; Vakîdî derki: Zeyd (r.a.)’in ilk gazvesi bu idi. Hicretin 27′ci ayı olan Cemadiye’l ahirin sonu idi. Vakidî orada ki malın mikdannı ve taksimini de anlatır.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/200-201

Ma’mur, Zührî aracılığıyla Urve’den naklediyo r: Yahudiler den bir gurup olan, Benî Nadir ile olan gazve, Bedir harbinden sonraki altıncı ayın başlarında olmuştu. Nadîr oğullarının evleri ve hurma bahçeleri Medine civarındaydı.
Rasûiüllah (s.a.v.) onların evlerim kuşatınca, sürgüne gitmeye razı oldular. Buna göre silah dışında deve, mal ve eşyadan taşıyabileceklerini alabilece klerdi. Onlar da şam tarafına sürüldüler. Allah onlar hakkında:

1- Göklerde ve yerde bulunan -herşey- Allah’ı teşbih etti. O azîz ve hakîm’dir.
2- Kitab ehlinin inkâr edenlerin i, ilk haşirde yurtlarından çıkaran odur. Siz onların çıkacağını san mam ıştınız. Onlarda Allah’tan kendileri ni kalelerin in koruyacağını sanmışlardı. Hiçte hesablaya-madikları bir taraftan Allah onlara geldi ve onların kalblerin e öyle bir korku saldı ki, kendi elleriyle, Mü’m inlerin elleriyle evlerini harab ediyorlar . Ey görüş sahibleri ibret alın.
3- Allah onlara sürgünü yüzmamış olsaydı, onlara kesinlikl e dünyada azab edecekti. Ahirette de onlara ateş azabı vardır.
4- İşte bu, onların Allah’a ve Rasûlüne karşı gelmiş olduklarından idi. Kim Allah’a karşı gelirse, Allah’ın azabı pek şiddetlidir.
5- Hurma ağaçlarından kesmiş olduklarınız veya kökleri üstünde dimdik bıraktıklarınız -bu işler hep- Allah’ın izniyle ve fa-sıkları cezalandırmak için olmaktadır. Ayetteki “Onların evlerini kendi elleriyle yıkmaları” demek, giderken evlerinde hoşlarına giden şeyleri söküp almalarıdır, “ilk sürgün de”, dünyadaki ilk sürülüşleridir. İkinci sürülüş ahiretted ir.
“Onlara Allah’ın sürgünü yazması”, Tevrat’ta geçen bir âyetin hükmü olup, bu gurup daha önce sürgün olmamışlardı. Allah’ın anlattığı Azab, bu sürgün olmasa diğer yahudiler in uğradığı, imha azabı idi. [11] Bu hadiseyi Zuhri’den, Akil de rivayet etmiştir.
Bu haberin isnadını, Zeyd b. el-Mübârek es-San’ânî, Muhammed b. Sevr -Ma’mer- Zührî- Urve diyerek Hz. Aişe’ye dayandırarak rivayet ediyor. Ne varki bu konuda Hz. Âişe adının geçmesi bilginler ce mahfuz değildir. [12]
Mûsâ b. Ukbe-Nâfı- İbni Ömer (r.a.) isnadıyla İbni Cüreyc şöyle naklediyo r: Benî Nâdr ve Kureyza Yahudiler i, Nebî (s.a.v.)’ye savaş ilan ettiler. Benî Nadr sürülüp, Kureyza yerlerind e bırakılarak onlara bir ihsan yapılmıştı. Daha sonra onlarda harbe kalktılar.
Bunu Buharî rivayet ediyor. [13]
Ma’mer, Zührî, -Abdürrahman b. Ka’b b. Malik isnadıyla Nebî (s.a.v.)’nin ashabından birinden şöyle rivayet ediyor:
Kureyş kafirleri Bedir harbinden önce, Abdullah b. Ubey ile Evs ve Hazreç kabileler inden İbni Übey ile birlikte puta tapanlara; “Siz bizim adamımızı yurdunuza yerleştirdiniz. Biz Allah’a yemin ederek diyoruz ki, “siz ya Muhammed’le çarpışacak, ya onu çıkaracaksınız, ya da biz hepimiz sizin üzerinize yürüyecek, hatta sizin savaşçılarınızı öldürüp, karılarınızı alacağız” diye mektup yazdılar. Bu mektup Abdullah b. Übey ile arkadaşlarına ulaşınca, Rasûrüllah (s.a.v.) ile savaşmak üzere toplandılar.
Bu haber, Nebi (s.a.v.)’ye ulaşmıştı. Onlara rastladığında: “Size Kureyş’in tehdidi tam yerine ulaşmış ve etkisini göstermiş. Bununla sizin kendinizi aldatabil meyi murad ettiğiniz şeyden, daha fazla aldatıcı bir tuzak kurmuş değillerdir. Siz şimdi kendi evlat ve kardeş-lerinizlemi savaş edeceksin iz?” dedi. Bunu duyunca dağı1ıverdiler.
hal Kureyş kâfirlerine ulaşınca, Bedir harbinden sonra yahudîlere şunları yazdılar:
“Siz silah ve kaleleri olan bir toplumsun uz. Ve siz ya bizim ordaki adamımızla savaşırsınız, yahutta biz şöyle şöyle yaparız. İşte o zaman sizin hanımlarınızın bacaklarını ele geçirmemize hiçbir şey engel olamaz.”
Onların bu Mektub haberi Nebî (s.a.v.)’ye ulaştığında, Benî Nadr toplanıp Nebî (s.a.v.)’ye haber salmış ve, “Ashabından otuz adam al ve bize gel, bizden de otuz keşiş çıksın ve yarı yolda birleşelim. Onlar senin ne dediğini bir dinlesinl er. Eğer keşişlerimiz seni doğrular ve sana îman ederse, biz de iman ederiz.” diyerek vaziyetle rini anlattılar.
Ertesi gün sabahleyi n Rasûlüllah (s.a.v.), bir müfreze alarak onların üzerine yürüyüp, muhasara altına aldı ve onlara: “Vallahi siz bana üzerinde imzalarınız bulunan bir anlaşma vermedikçe güvencede değilsiniz” buyurdu. Yahudiler anlaşmaya yanaşmayınca o gün onlarla çarpışıldı.
Ertesi gün, Rasûlüllah (s.a.v.) Benî Nadîr’ı bırakıp, Benî Kureyza üzerine müfreze ile yürüyüp onlardan da anlaşma yapmalarını istedi. Onlar bu anlaşmayı yapınca Nebî (s.a.v.) onları dokunmayıp geri döndü.
Daha sonra Nebî (s.a.v.) bu müfreze ile tekrar Benî Nadr Üzerine yürüyüp, sürgün olmaya razı oluncaya kadar onlarla savaşa devam etti. Böylece Beni Nadîr sürgün oldu. Taşıyabilecekleri deve ev eşyası, ev kapıları ve kütük gibi şeyleri beraberle rinde götürdüler. Benî Nadr Hurmalıkları Rasûlüllah (s.a.v.)’a tahsis edildi. Bunu ona Allah vermiş idi. Bu hususta Allah (c.c):
“Allah’ın onlardan alıp Peygamber ine verdiği ganimete, siz -elde etmek için- üzerine ne at, ne deve sürdünüz. Lakin Allah, Peygamber lerini dilediği üzerine musallat eder. Allah her şeye kadirdir.”
“Allah’ın, köy halkından Rasûlüne verdiği o ganimet, Allah’a, Rasûl’e yakın akrabalar a, yetimlere, yoksullar a ve yolda kalmış garib yolcuya ait olup, böylece içinizden sadece zenginler in istifades i için) arasında dolaşan birşey olmamış olsun. Peygamber size ne verdiyse onu alın, neyi yasaklamışsa ondan sakının ve Allah’tan korkun. Allah azabı şiddetli olandır.” (Haşr Sûresi âyet 6-7) âyetlerini indirdi.
Burada AUah(cc), bu ganimetin harpsiz olarak elde edildiğini söylüyor. Nebî (s.a.v.) bu ganimetin çoğunu Muhacirle re vererek aralarında bölüştürdü. Ensardan sadece ihtiyacı olan iki kişiye de hisse verip, geri kalanı Rasûlüllah’ın sadakası olarak, Fatima’nın (r.a.) evlatlarına intikal etmişti. [14]
Mûsâ b. Ukbe ile İbni İshâk ise, Benî Nadîr gazvesini n Uhut harbinden sonra vuku bulduğuna kail olmuşlardır. Bu konuda onlardan başka tarihçilerden de, bu görüşü savunanla r vardır. Bu görüşü İbnü Lehî’a, Ebû’l-Esved aracılığıyla Urve’den nakleder.
İşte Musa b. Ukbe ile Urve b. Zübeyr’in bu konudaki haberleri şudur:
Rasûlüllah (s.a.v.) iki Kilâb’lının diyetini alma hususunda, yardımlarını te’min etmek üzere Nadîr oğullarına gitmişti. İddiaya göre; bunlar, Peygamber le savaşa gelen Kureyşlilere -Uhut’ta konakladıklarında- gizlice katılmışlar, onları harbe teşvik, edip gizlice yolları da göstermişlerdi.
Rasûlüllah onlarla Kilâblıların diyetini konuşunca; “Otur Yâ Ebe’l Kasım! Bir yemeğimizi yersin. Biz kalkıp aramızda durumu bir görüşürüz, sende ihtiyacını görmüş olarak dönersin” dediler. Rasûlüllah as-habıyla birlikte oturdu.
Onlar görüşmek üzere kendi aralarında toplandıklarında şeytanda beraberle rinde idi. Birden bire Peygamber (s.a.v.)’i nasıl Öldürebileceklerini görüşmeye başladılar ve “İşte şu andakinde n daha yakın, onu bir daha ele geçiremezsiniz. Ondan kurtulun ve güven içinde olun” dediler. İçlerinden birisi, “İsterseniz onun altında oturduğu evin damına çıkıp üstüne kaya atıp öldüreyim” dedi.
Onlar böyle söyleşirlerken, Allah(cc) vahyedere k yahudiler in tuzağım haber verip, Nebî (s.a.v.)’yi kurtardı. Efendimiz yerinden -sanki tuvalet ihtiyacı varmış gibi- kalkıp dışarı çıktı. Allah Rasûlü ashabım onların yanında bıraktı. Allah düşmanları Onun geri gelmesini bekliyorl arsa da Nebî (s.a.v.) onları uzun bekletti.
O sırada Medine’den gelen birine Nebî (s.a.v.)’yi sorduklarında a-dam, “ben onu Medine’de bir sokağa girerken gördüm” dedi. Yahudiler Efendimiz in ashabına, “Ebul Kasım bizden istediği haceti daha
yerine getirmemi zi bile beklemede n acele edip gitmiş dediler. Sonra Rasûlüllah’ın ashabı da kalkıp Medine’ye döndüler. Bu mevzuda Allah (c.c.) şu âyeti indirdi.
Ey îmân edenler! Allah’ın size olan ni’metini hatırlayın ki, bir topluluk size el atmağa kalkmıştı da, onların ellerini sizden menet-mişti.   Allah’tan   korkun.   Artık   inananlar   Allah’a   dayansın.
(Maide; 11)
Allah (c.c.) Peygamber ini, onların yapmak istedikle ri şeylerle bilgilend irince, Allah Rasûlü onların sürülüp, yurtlarından ve mallarından çıkarılarak diledikle ri yere gitmeleri ni emretti. Medine’de nifak çoğaldı. Yahudiler “bizi nereye göndereceksin?” diye sordular. Nebî (s.a.v.), “sizi sürgüne göndereceğim” buyurdu.
Münafıklar, yahudi dostlarına yapılacak bu muameleyi duyunca onlara; “Biz hayatımızda da ölümümüzde de sizlerle beraberiz . Eğer savaşırsanız biz kesinlikl e size yardım ederiz. Eğer yurdunuzd an çıkartı-hrsanız sizinle beraber biz de çıkarız,” dediler.
O zaman Yahudiler in lideri Ebû Safıyye Huyey b. Ahtab idi. Münafıkların bu hayalciliğine kapıhverince müthiş bir şekilde mağ-rurlaştılar, şeytan da onlara galib geleceksi niz diye telkinde bulundu. Böylece yahudiler Peygamber (s.a.v.) ve arkadaşlarına; “Vallahi, biz buradan çıkmayacağız, bizimle çarpışmaya kalkarsan seninle savaşacağız” dediler.
Nebî (s.a.v.) Allah’ın onlar hakkındaki, hükm-ü ezelîsini icra etmek üzere, hareket geçip ashabına savaş emrini verdi, onlarda silahlarını
kuşandılar ve yahudiler in üzerine yürüdüler. Yahudiler evlerine ve kalelerin e sığındılar. Peygamber (s.a.v.) onların kalelerin e ve sokaklarına vardığı zaman onların kaleleri ve evleri arasında savaşı kazanma imkânının pek müsait olmadığını gördü.
Allah (c.c.) neticeye ulaşabilmesi için peygamber ine azim verip emrini hiç aklından çıkarmadı da, Nebî (a.s.) “yahudi evlerinin kendileri tarafındakilerden başlanarak, tek tek yıkılmasını, hurma ağaçlarının kesilip yakılmasını emretti.” Allah münafıkların -kalbine korku salarak- yahudiler e yardım etmesini engelledi . Yahudiler de korkuya kapılınca, her iki -fesat- gurup müthiş bir korkuya düştüler.
Rasûl-ü Ekrem onların şehrinin Medine tarafındakileri yıkıp bitirince, yahudîlerin içinde oturdukla rı evleri arka tarafından yıkmaya başladı. Allah yahudiler in kalblerin e iyice korku salmış olduğundan, çıkıp saldırmaya cesaret edemedile r. Ashab evlerini parça parça yıkmaya devam ediyordu. Yahudiler yıkılan yerlerden kaçarak neredeyse en son evlere sığınma sırası geldiğinde, hâlâ münafıkların va’dettikler i yardımı yapmaya geleceğini bekliyorl ardı.
Sonunda münafıklardan destek ümidi kesilince, Peygamber (s.a.v.)’in daha önce onlara yaptığı teklifi kabul ettikleri ni bildirdil er. Rasûlüllah (s.a.v.) de; “Onların bu diyardan sürülüp, silah dışında, develerin götürebileceği kadar mal almaları” şartıyla onlarla anlaştı. Böylece onlar her tarafa dağıldılar, gidebilec ek heryere gittiler. Ebû’l Hukayk oğulları Hayber’e sığındı. Beraberle rinde pek çok gümüş kap getirmişlerdi. Ebu’l Hukayk bunları çıkarıp götürürken, Nebî (s.a.v.) ve arkadaşları onları görmüşlerdi.
Yahudiler den Huyey b. Ahtab, kalkıp Mekke’de Kureyş’lilere geldi ve Onları Rasûlülİah aleyhine kışkırttı. Allah bu nifak ehlinin sözlerini
ye onlarla yahudiler in arasında geçen konuşmalarını peygamber ine haber verdi.
Müslümanlar, evleri yıkıp hurmaları yaktığı zaman, yahudiler Müslümanları kınamış ve, “birde kendinizi n barışçı olduğunu iddia ediyorsun uz. Şu ağaçların günahı ne idi” dediler.
İşte Allah (c.c.) “Sebbeha liîlâhî” diye başlayan Haşir Sûresi’ni indirdi. Sonra onu Peygamber ine hediye olarak verdi. O da bu ganimeti Allah’ın kendisine göstermiş olduğu muhacirle r arasında bölüştürdü. Ondan bir hisseyi de Ensarlı olmasına rağmen Ebû Dücâre Simâh b. Haraşe ile Sehl b. Humeyl’e verdi. Hatta İbnü Ebi’l Hukayk’ın kılıcını Sa’d b. Muâz (r.a.)’a verdiği bile iddia edilir.
Benî Nadîr’ın bu sürgün hadisesi hicretin üçüncü yılı Muharrem a-yında meydana geldi.
Benî Kureyza’ya gelince; onlar Medine’de kendi köylerinde kaldılar. Peygamber (s.a.v.) onların ne öldürülmesini emretti, nede sürülmesini. Taki Allah onları, Huyey b. Ahtab ve Ahzâb’ın toplanması ile perişan edene kadar güven içinde kaldılar.
İşte Mûsâ b. Ukbe’nin rivayetin in metni budur. İbnü Lehî’a'nın Urve’den rivayeti de “Efendimiz in Ebû’l Hukayk’ın kılıcını Sa’d b. Muaza verdi” diyen yere kadar aynı manada rivayet edilmekte dir. [15]
Mûsâ b. Ukbe ve diğer Meğazî yazarlarının Nâfİ’ aracılığıyla Abdullah b. Ömer’den nakline göre; Rasûlüllah (s.a.v.) Benî Nadîr’in hurmalarını kesip yakmıştı. îşte bu konuda Hassan b. Sabit (r.a.) şu şiiri söyledi:
Ltiey oğulları üzerine Büveyre (bahçelerinde) ufukları saran bir yangın çok basit önemsiz geliverdi .
İşte bu konuda: “Hurmalard an kesmiş olduklarınız veya kökleri üzere dimdik bıraktıklarınız, Allah’ın -size verdiği- izni ile ve fasıldan cezalandırmak için olmuştur… (Haşr; 5)” âyeti nazil olmuştur. [16]
Bu haber, muttefeku n aleyh bir hadistir.
Amr b. Dinar da Zührî -Mâlik b. Evs isnadıyla Ömer (r.a.)’den bu mevzuda, “Benî Nadîr malları Allah’ın Hz. Muhammed’e, Müslümanların bu mallan ele geçirmek için üzerine ne at, ne deve ile saldırma gibi, bir durum olmadan, ganimet olarak verdiği şeylerdendir. Bu mal, Allah Rasûlünün ailesine yıllık geçim (maişet), ihtiyaçlarım tedarik etmek üzere, infakta bulunması için tahsis edilmiş bir maldı. Bu maî-şet miktarından geriye birşeyler artarsa, Nebî (s.a.v.) onu Allah yolunda kullanmak üzere silah ve deveye sarfederd i.
Bu hadisi Buharî ve Müslim rivayet etmişlerdir. [17]

[10] Bu husus için bak. İbni Sa’d Tabâkat 2/57; Bakıdî Meğazî 1/363, 383; Bulıarî Meğazî 64/14; Beyhakî 3/176, 186; Taberî 2/83, 85; El-Kâmil fıt-Tarih 2/173; El-Muhabber 113; Ensâbü’l-Eşraf 1/339.
 [11] İbni Hişam 3/143, 147; Beyhakî Deİâil 3/176, 186.
 [12] Beyhakî Delâil 3/176. Zehebî’nİn bu ifadesi Beyhakî’ye ait olup Beyhakî rivayeti de verir.
 [13] Buharî Meğazî 64/14. Buharî’de şu ilave vardır: Kureyza harbe kalkınca Müslümanlar onların erkekleri ni öldürdüler, kadınlarını, çocuklarını ve mallarını taksim ettiler. Sadece onlardan bir kısmı Nebî (s.a.v.)’ye sığındılar, sonra iman edip Müslüman oldular. Medine yahudiler inin hepsi sürüldü Benî Harise yahudiler i, diğer Medine yahudiler inin hepsi sürüldü. Kaynuka Abdullah b. Selam (r.a.)’ın kabilesi idi.
 [14] Ebû Dâvûd, Haraç ve’l-İmara h.no 3004; Abdürrezzak Musannef 9734; Beyhakî Sünen-i Kübra 9/232; Beyhakî Delâil 3/178.
 [15] Beyhakî Delâil 3/180, 183; Meğazî Urve 164, 167; Ya’kûbî Tarih 1/49; Uyûnü’l Eser 2/48; İbni Sa’d Tabâkat 2/57.
 [16] Buharî Meğazî 64/14; Cihâd ves-Siyer 56/154. h. no 3021; Tefsîr-i Sureti’l Haşr h. no 4884. Müslim Cihad 1746; İbni Sa’d Tabakad 2/58; Beyhakî Delâil 9/184.
 [17] Buharî Cilıâd ves-Stre 56/80, Tefsir Haşr Sûresi 65/59 (3); Buharî bu haberi Meğazî 64/14′te gayet uzun anlatır. Müslim Cihad 1756, 1757; Nesaî Feybab 8; Müsned 1/25. 48, 60; İbni Sa’d 2/58; Beyhakî Delâil 3/180.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/191-200

“Ey Yahudi topluluğu! Allah’ın sizin başınıza da aynen Kureyşe indirdiği intikam azabını indireceğinden sakının! Siz kesinlikl e biliyorsu nuz ki, ben de Allah tarafından gönderilmiş bir Peygamber im. Bu hususu siz kendi kitabınızda buluyor ve bunun size, bir Allah tavsiyesi olduğunu anlıyorsunuz” buyurdu.
Yahudiler de; “Yâ Muhammedi Ne o sen bizi de kendi kavmin Kureyş gibi görüyorsun her halde? Harb etme bilgisi olmayan bir kavim ile karşılaşıp ta fırsatı yakalayıp, onları yenmiş olman seni sakın aldatmasın. Vallahi sen bizimle harbedece k olursan işte o zaman bi^ zim ne yiğit bir millet olduğumuzu anlayacak sın” dediler.
İbni İshak devamla derki: Bana Zeyd b. Sabit (r.a.) oğullarının bir kölesi, Saîd b. Cübeyr -İkrime İsnadıyla İbni Abbas’tan şöyle dediğini anlattı: Şu aşağıdaki âyetler, sadece bunlar hakkında indirildi:
11-  Kâfirlere; “Yenilecek siniz ve Cehenneme sürükleneceksiniz” de. Ne kötü bir çukurluktur.
12- (Bedir’de) karşılaşan iki toplulukt a, sizin için kesinlikl e alınacak bir ibret vardır. Bir topluluk Allah yolunda çarpışıyor, diğeri ise (karşısındaki Müslümanları) göz kararıyla kendileri nin iki katı -fazla- gören inkarcılar. Allah dilediğine zaferiyle destek verir. İşte bunda basiret sahihleri için bir ibret vardır.” (Âl-i İmram Sûresi)
İbni İshâk derki: Bana Asım b. Ömer b. Katâde anlattı ki, “Benî Kaynuka kendileri yle Allah Rasûlü arasındaki anlaşmayı bozan ilk yahudî gurubu olup, Bedir ile Uhut arasında Müslümanlarla harbetti-ler.
Avn Ebî Avn derki: Benî Kaynuka meselesi şöyle meydana geldi: Arap Kadının birisi, Yahudi çarşısına pazar bohçasını getirip, eşyasını orada sattı. Sonra oradaki bir kuyumcuya gidip, birşey yaptırmak için oturdu. Yahudiler kadına, “yüzünü aç” diye ısrar ettilerse de kadın reddetti. Kuyumcu gizlice elbisesin in arka ucunu alıp kadının sırtındaki bir yere bağladı. Kadın gitmek için kalkınca avret mahalli açılıverdi. Yahudiler de kahkahayı bastılar. Kadın ise bir feryat kopardı. Oradaki Müslümanlardan biri durumu görüp atıldı ve kuyumcuyu öldürdü. Kuyumcu Yahudi idi. Bunun üzerine yahûdiler saldırıp o Müslümanı öldürdüler.
Bunun üzerine öldürülen Müslümanın ailesi Müslümanlardan yardım istedi. Müslümanlar hadiseye öfkelendi ve Beni Kaynuka ile aralarına şer böylece girmiş oldu.
İbni İshâk devamla derki. Bana Asım devamını şöyle anlattı: Rasûlüllah onları muhasara edip, kendi hükmüne razı etti. İşte Allah’ın Müslümanlara bu imkânı verdiği sırada Abdullah b. Übey b. Selûl kalkıp, Nebî (s.a.v.)’e geldi ve, “Yâ Muhammedi Benim dostlarıma iyi davran,” dedi. Allah Rasûlü ona aldırış etmedi. O yine, “Yâ Muhammed! Dostlarıma iyi davransan” dedi. -Abdullah b. Übey’in Hazreçlilerle dostluk anlaşması vardı.- Efendimiz yüzünü öteye çevirdi. Abdullah’ta elini Rasûlüllah’ın zırhının cebine sokup ısrar etti.
Allah Rasûlü, bırak beni diyerek öfkelendi. Öyle öfkelendiki, yüzünün çatıldığı görüldü ve “Yazıklar olsun sana beni bıraksana!” dedi. İbni Übey ise, “Vallahi bu dostlarıma ihsanda bulunmada n seni bırakmayacağım: Dört yüz tane zırhsız, üç yüz tane zırhlı, beni kırmızı ve siyah (düşmanlardan Buâs harbi günü) korudular . Sen onları sadece bir sabahta elde edeceksin . Vallahi ben bu işin bir bela olacağından korkuyoru m” dedi. Nebî (s.a.v.)’de “Peki onlar sana bağışlandı” buyurdu.
İbni İshak derkî; Bunu Ebû îshak b. Yesâr, Ubâde b. Velîd b. Ubâde b. es-Sâmit’in şöyle dediğini anlattı: Benî Kaynuka Rasûlüllah (s.a.v.)’a karşı harbetmey e kalktığında onların bu hareketi ile Abdullah b. Übey b. Selül ilgilenip onları müdafaya kalktı. Übâde b. Es-Samit (r.a.) kalkıp Rasûlüllah (s.a.v.)’ın yanına geldi. Ubâde (r.a.) Avf oğullarından biri idi. Onunda aynen İbni Selûl gibi Benî Kaynuka yahudiler iyle anlaşması vardı. Ubade Allah Rasûlünün huzurunda onlarla anlaşmayı bozup, onlarla dost olmaktan Allah ve Rasûlüne
sığınarak “Allah’ı, Rasûlünü ve Mü’minleri dost ediniyoru m. Şu kafirleri n dostluk ve anlaşmasından uzaklaşıyorum” dedi.
İşte bu Maide süresindeki şu âyetlerdeki kıssa Ubâde (r.a.) ile Abdullah b. Übey hakkında nazil oldu. Abdullah b. Übey b. Selûl ve O-nun “bu iş başımıza bela olacak diye korkarım” demesi hakkında Maide 51 ve 52 nolu
51- Ey îman edenler! Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmeyin . Onların bir kısmı diğer kısmının dostudur. Sizden kim onları dost edinirse -bilsinki- O onlardandır. Allah kesinlikl e zalim bir kavmi doğru yola ulaştırmaz.
52- KaIbIerin de hastalık bulunanla rı, “başımıza bir felâket geleceğinden korkuyoru z” diyerek onların meselesin e çok ciddi sarıldıklarını görürsün. Belki Allah bir fetih, kendi katından bir emir getirir de içlerinde gizlemiş oldukları şeye pişman olurlar.
53- İşte o zaman iman edenler, “var güçleriyle, sizinle beraber olduklarına yemin edenler bunlarını!” derler. Amelleri boşa gitmiş ve müthiş zarara uğramışlardır.
Ubade (r.a.)’nin Allah ve Rasûlü ile Mü’minleri dost t kında da:
55-  Sizin dostunuz, sadece Allah, Rasûlü ve namazı dosdoğru kılıp, zekâtı veren ve rükû eden Mü’minlerdir .
56- Kim Allah’ı, Onun Rasûlünü ve îman edenleri dost edinirse -bilsinki- Allah’ın tarafları kesinlikl e galib gelenlerd ir”   âyetleri indi. [8]
Vakıdî bu hususta şu malumatı verir.
Nebî(s.a.v.), Yahudiler in kalelerin i on beş gün muhasara altında tuttu. Ta Zilka’de ayının hilali görünene kadar sürdü, ilk söz bozanlık yapan Yahudiler oldu. Onlar Nebî (s.a.v.)’ye karşı harbe kalkıştılar.
Sonunda Allah kalplerin e müthiş bir korku saldı. Efendimiz (s.a.v.)’e “Bırakta kalemizde n inip gidelim” dediler. Nebî (s.a.v.) de, “Hayır. Siz ancak benim vereceğim hükme razı olarak gidebilir siniz” buyurunca, razı oldular. Rasûlüllah bağlanmalarını emretti. Yahudiler i bağladılar. Elleri omuzlarına bağlandı. Bu iş için Münzir b. Kudâme’yi görevlendirdi.
O sırada Abdullah b. Übey gelip “bunları çözün!” dedi. Münzir’de, “Rasûlüllah’ın bağladığı insanlarımı salıvereceksiniz!? Vallahi onları çözen  kim  olursa  olsun  boynunu  vururum”  dedi.  İbni  Übey’de
Rasûlüllah’a gelip, zırhının arkasından elini sokup, “Yâ Muhammedi Benim dostlarıma iyilik et!” diye yalvardı. Rasûlüllah öfkeli bir yüzle ona döndü ve “yazık sana, bırak beni” dedi. O, “hayır onlara iyilik etmedikçe bırakmam. Onlar üç yüz zırhsız, dört yüz zırhlı, beni el-Hadâik kavgası ile Buâs harbinde kara ve kırmızı herşeyden korumuşlardı. Sen şimdi onları bir sabahta biçeceğinimi sanıyorsun? Ben daha büyük bela geleceğinden korkuyoru m” dedi. Rasûlüllah (s.a.v.) de: “Allah onlara la’net etsin bırakın” dedi. İbni Übey’in bu konuşmasıyla Rasûlüllah onları öldürmekten vaz geçti ve Medine’den sürülmelerini emretti.
İbni Übey, anlaşması olanları Allah Rasûlü’nün yanına getirdi. Yahudiler Medine’yi terke hazırlanmışlardı. İbni Übey ise onları yurtlarında bırakması için Rasûlüllah ile konuşmak istiyordu . Nebî (s.a.v.)’in kapısında Uveym b. Sâide vardı. İbni Übey girmeye kalkınca Uveym “Rasûlüllah izin vermeden giremezsi n” diye engel olunca, İbni Übey onu itekledi. Uveym’de ona ağır söyledi ve İbni Übey’in yüzünü duvara sürtüp kanattı.
Yahudî dostları durumu görünce bağırışıp: “Ey Ebâ Hubâb! Senin yüzüyün kanatıldığı bir diyarda asla kalamayız, onu değiştirmeye gücümüz yetmez” dediler. İbni Übey’de onlara “Vay size, yerinizde kalın” diyor, bir yandanda kanını siliyordu . Onlarda aynı sözleri tekrarla, “kalamayız” diyorlardı. Bunlar Yahudiler in en cesur olanları idi. İbni Übey onlara “siz kalelerin ize girin, bende sizinle beraber gireceğim” diye ısrar etsede onları katıp kendi girmedi.
Onlar bir ok atmadan savaş yapmadan kalelerin e sığınıp, ancak Rasûlüllahm sulh ve hükmüne evet, diyerek kaleden çıktılar. Malları Rasûlüllah’a kalmış oluyordu. Onları oradan çıkarıp, sürgün eden ve mallarım alan Muhammed b. Mesleme idi. Rasûlüllah onların mallarımdan üç yay aldı. Birisi Uhut’ta kırılan “el-Ketûm”, birisi “Ravha”, diğeri de, “Beyda” denen yaylardı. İki tanede zırh aldı ki birinin adı “sağdiyye”, diğeri “Fidda” idi. Üç kılıç aldı. Birisi “Kalaî” biri “Bettâr”, diğeri adı olmayan bir kılıç. Onların silahlarından üç tanede mızrak aldı. Yahudiler in kalesinde pek çok silah ve kuyumculu k âletleri buldular. Onların çoğu kuyumcu idi.
Rasûiüllah (s.a.v.), Ubâde (r.a.)’ye onları sürmesini emretti. Kaynuka’hlar ona; “Yâ Ebâ Velîd! Evs ve Hazrec arasında sadece seninle anlaşmahk olan, bizlerimi sürüyorsun?” dediler. O da, “Siz harbe kalkınca ben Rasûlüllaha gelip sizinle olan anlaşmamı bozduğumu söyledim” dedi. îbni Übey ona, “demek sen dostlarını himayeden vaz geçtin? diyerek onlarla olan eski geçmişleri hatırlattı.” Ubâde ona; “Ebâ Hubâb! Kalbler değişti, İslam dini eski ahdi bozdu. Sana gelince sen öyle bir şeye sarıldın ki, yarın sonucunu göreceksin” dedi.
Yahudiler, “bizim insanlard a alacağımız var, Yâ Muhammed” deyince, “acele edin” emrini verdi. Ubâde onlara hareket emri verince, “bize bir nefes alacak zaman verin” dediler. O da, “size üç gün müsade, bu Rasûlüllah’ın iznidir, bana kalsa size bir saat bile zaman tanımazdım. Ama bu üç gün’e hiçbir şey ilave edemem” dedi. Üçgün geçince onların ardı sıra ta Şam diyarına kadar gitti, onlarda (Amman civarında ki) Ezviata gittiler. [9]

[8] İbni Hişâm 3/9, 10, 11; İbni Sa’d Tabâkat 2/36; Taberî Tarih 2/48, 49; Beyhakî Delâil 3/173; Uyûnü’I-Eser 1/304; Uyûnüt-Tarih 1/151; Vakıdî Meğazî 1/176, 180.
 [9] Vakıdî Meğazî 1/179, 180; Zehebî İhtisar ettiği için biz Vakıdî’nin orjinalin e göre terceme ettik.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/184-190

Vakıdî bu konuda şunları söyler:
- Nebî (s.a.v.) Buhrân’daki Süleym oğullarına gazaya çıktı. Vakit Cemadiyel evvel ayının altısı idi. Buhran, Für’a bağlı bir yer olup Medine ile arasında sekiz konak mesafe vardır. Medine’den on gün ayrı kaldı. Kendisine ulaşan haberlere göre, orada Süleym oğullarından bir gurup toplanmış idi. Üç yüz kişilik bir kuvvetle yola çıkıp Medine’nin başına İbnü Ümmî Mektûm’u bıraktı. [7]

[5] İbni Hişâm’da yukardaki geçen söz İbni Hişâm’a ait, bu söz ise İbni İshâk’a ait görünüyor. Beyhakî’nin rivayeti de bunu doğruluyor. İstinsah hatası olsa gerek.
 [6] İbni Hişâm 3/8; Beyhakî Delâil 3/172; Vakidî Meğazî 1/196; Tarih-i Halîfe 65, 66; Taberî 2/52; İbni Sa’d Tabûkat 2/34; EI-Muhabber El-Kamil fitTarih 2/146. .
 [7] Vakidî 1/196; Tarih-i Halîfe 65, 66; Beyhakî Delâil 3/172.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/183