BÜYÜK BEDİR SAVAŞI

BÜYÜK BEDİR SAVAŞI

Bu bölümdeki bilgiler İbni İshak’ın Meğazî adlı eserinin “el-Bekkâî” tarafından yapılan rivayetin den nakledilm ektedir. [1] İbni İshak anlatıyor:
Nebî (s.a.v.) Efendimiz, Ebû Süfyan b. Harb’in büyük bir ticaret kervanı ile Şam’dan Mekke’ye doğru hareket ettiği haberini almıştı. Aralarında Mahrama b. Nevfel ve Amr b, el-As’in da bulunduğu otuz ya da kırk kişilik bir kafileydi . Nebi (s.a.v.): “İşte bu Kureyşlilerin ticaret mallarını taşıyan kervanı olsa gerek. Haydi bu kervanı yakalamak için yola çıkın; belki Allah onu size nasib kıldı.” buyurdu.


İnsanlar hazırlığa başladı: Kimisi elini çabuk tutarken, kimileri de, Peygamber (s.a.v.) nasıl olsa harb yapmak istemez, diyerek işi ağırdan aldılar. Müslümanların durumunu farkeden Ebû Süfyân, Münzir adlı kişiyi teçhiz edip, “Mallarına sahip çıksınlar” demesi için, kureyş’lüere yolladı. Haberi alan kureyş’liler derhal yola düştüler. Kureyş etrafından geri kalan hiç kimse olmadı. Ancak Ebû Leheb, kendi yerine Ebû Cehil’in kardeşi olan el-As’i yollamıştı. Adiy b. Ka’b oğulları kabilesin den hiç kimse bu yolculuğa katılmadı.
Ümeyye b. Halef adlı kişi de yaşlı ve çok şişman bir adam olduğundan, harbe gitmemeye karar verip oturmayı tercih etmiş idi. Mescid’de (Ka’be de) olduğu bir sırada Ukbe b. Ebî Muayt, yanına “Buhur ve Micmer” getirerek önüne koydu ve:
– Yâ Ebâ Alî! Sen devam et! Zira sen kadın sayılırsın, dedi. Ona kazan Umeyye’de; “Allah suratını çirkinleştirsin” diyerek kalkıp harp hazırlığı yaptı ve Kureyşlilerle birlikte yola çıktı.
Peygamber imiz (s.a.v.), Ramazan ayının sekizinci gününde, Medine’ye namazı kıldırması için Amr b. Ümmi Mektûm’u vekil bırakıp, yola çıktı. “Ravha”2 denen yere geldikler inde Ebû Lübabe’yi Medine’ye -kendileri dönünceye kadar- vali olmak üzere geri yolladı. Efendimiz sancağı Mus’ab b. Umeyr’e (r.a.) teslim etti. Peygamber imiz’in önünde iki tane siyah bayrak vardı. Bunlardan birisi Ali b. Ebî Tâlib’te (r.a.) bulunuyor du. Diğeri de Ensarı temsîlen, ensarlı Sa’d b. Muâz (r.a.)’da idi.
Müslümanların beraberin de nöbetleşe bindikler i yetmiş tane develeri vardı. Bedir Harbi günü Müslümanlar’ın sayısı üçyüz ondokuz kişi idi.
Rasûlüllah (s.a.v.), Ali (r.a.) ve Mersed b. Ebî Mersed nöbetleşerek bir tek deveye biniyorla rdı. Ebû Bekir, Ömer ve Abdürrahmân b. Avf da bir deveye nöbetleşerek biniyorla rdı. Nebî (s.a.v.) (Hicaz yolu üzerinde bulunan) “Safra” denen yere gelince, Ebû Süfyân’ın hareket tarzım araştırmak üzere iki kişiyi önden yolladı. Bunlar Kureyş müfrezesinin yola çıktığı haberini getirdile r.
Rasûlüllah (s.a.v.) durumu arkadaşlarıyla istişare etti. Arkadaşları ona hayırlı şeyler söylediler. Mikdad b. el-Esved de: “Yâ Rasülellah!
Allah’ın sana gösterdiği yola yürü, biz seninle beraberiz . Vallahi biz İsrail oğullarının Musa’ya (a.s.) karşı söyledikleri ”
“Sen, Rabbinle beraber harbe git; biz burada oturuyoru z” sözünü söylemiyeceğim. Ama; “Sen, Rabbinle beraber gidip çarpışın, biz de kesinlikl e sizinle beraber çarpışacağız” diyoruz. Seni Hakk ile gönderen Allah’a yemin ederim ki sen bizi (Mekke’den beş gün uzakta bulunan “Berk-i Gimâd” mevkiine kadar götürecek olsan bile sen oraya ulaşıncaya kadar seninle birlikte yiğitlik gösteririz” dedi. Efendimiz (s.a.v.)’de bunun üzerine ona hayırlı sözler söyledi ve ona dûâ etti.
Sa’d b. Muaz (r.a.) ise:
– Yâ Rasülellah! Vallahi, sen bize şu denizi göstersen seninle birlikte oraya dolarız, dedi. Onun bu sözü Rasûlüllah (s.a.v.)’ı son derece sevindird i de:
“Haydi yola gidin ve birbirini ze -müjde verin. Rabbim bana iki taifeden birini; ya kervanı ele geçirmeyi yada Kureyş müfrezesini yeneceğimi va’d etti” buyurdu.
Yola devam ederek Bedir yakınlarına gelip konakladı. Gece kararınca Ali, Zübeyr ve Sa’dı ufak bir müfreze içinde haber alıp getirmek için Bedir’e yolladı. Onlar orada Kureyş ordusuna su taşıyan develerle, Eşlem ve Ebû Yesâr adlı kölelerini yakalayıp onları Nebî (s.a.v.)’e getirdile r. Onları sorguladıklarında bu ikisi, “Biz Kureyş ordusunun sucularıyız” dediler. Ashab bu haberden hoşlanmadılar. Zira onlar, bu herifleri n Mekke’ye giden kervanın sucuları olduğunu umuyorlar dı. Bunun üzerine -inanmayıp- bunları dövmeye başladılar. Dayak canlarını yakınca laflarını doğrultup, “Evet, biz Ebû Süfya’nın kervanında-nız” demek mecburiye tinde kaldılar.
Bu sırada Nebi (s.a.v.) namaz kılıyordu. Selam verince: “Bu ikisi doğru söylediğinde dövdünüz, Yalan söylediklerinde ise bırakıver-diniz” buyurdu; sonrada bu iki köleye dönüp; “Kureyşlilerin nerde olduğunu bana haber verin” buyurdu. Onlarda ilerdeki kum tepelerin e işaret ederek; “Onlar şu tepenin arkasındalar” dediler. Efendimiz, “Her gün kaç deve kesiyorla r” diye sorunca onlar: “Dokuz yahut on deve” dediler. Bunun üzerine Nebî (s.a.v.): “Öyleyse Kureyşten gelenler dokuzyüz ilâ bin kişi arasındadır” buyurdu. [2]
Peygamber (s.a.v.)’in haber almak üzere gönderdiği iki kişiye gelince; bunlar, develerin i Bedir suyu yakınında çöktürüp (ıhtırıp) su mataralarını doldurmay a başladılar. Mecdî b. Amr onlara çok yakın biryerde bulunuyor sada onlar Mecdî’yi farkedeme diler.
Bu arada oraya yakın bir yerleşim yerinden gelen iki cariyeden birinin diğerine: “kervan buraya yarın veya öbür gün ulaşabilir, ben onlara çalışacağım sonra sana öderim.” dedikleri ni duydular. Mecdî onlan geri çevirdi. O, Ebû Süfyan’m casusu idi. O iki kişi geri dönüp Nebî (s.a.v.)’,e durumu haber verdiler.
Ebû Süfyan, Bedir kuyusuna kervanla yaklaştığında, tek başına ileri geçip Bedir suyuna kadar geldi. Oradaki casusu Mecdî’ye: “Bu civarda birileri olabileceğini hissettin mi?” deyince; oradaki gördüğü iki bineklide n bahsetti. Ebû Süfyan bunu duyar duymaz onların hayvanlarını çöktürdüğü yere gelip develerin dışkılarından alıp onu ufaladı. Birde baktı ki, içinde hurma çekirdeği var! “Vallahi işte bu Medine halkının hayvanlarına verdiği yem” diye bağırıp sür’atle geri döndü ve kervanın yolunu değiştirdi ve sahil yolunu tuttu. Birisini de, “biz kurtulduk, sizde geriye dönün desinler” diye Kureyş’e yolladı. Bunu duyan Ebû Cehil:
“Vallahi, Bedir suyuna uğrayıp, orada su başında üçgün kalmadıkça asla geri dönmeyeceğiz. Böyle yaparsak, ebediyyen Araplar bizden çekinecektir” dedi.
Benî Zühre boylarının hepsi ile anlaşmalı bulunan Ahnes b. Şeriq geri döndü. Ahnes onlar arasında sözü dinlenen ve sayılan biriydi. Sonra Kureyş Bedir vadisinin öbür ucuna konakladı.
Peygamber (s.a.v.) Bedir suyuna onlardan önce varmış oldu. Kureyşlileri suya daha çabuk ulaşmaktan alıkoyan şey, yağan muazzam bir yağmurdu. Bu yağmurdan Müslümanlara sadece toprağın yüzünü ıslatacak kadar bir şey isabet etti. Rasûlüllah (s.a.v.) ve arkadaşları, Bedir kuyularından Medine’ye en yakın olanının yanında konakladı.
Hubâb b. Münzir b. Amr b. Cumuh: “Yâ Rasûlallah! Bu konakladığımız yer hakkında ne dersin? Burası Allah’ın seni konaklatıp bir adım ileri ve geri gitmeye hakkımız olmayan bir yermi?, yoksa bir görüş olup harb ve tuzak yeri mi?” diye sordu. Efendimiz: “Bu bir Allah emri değil, aksine bu bir görüş olup harb ve tuzak kurmaya müsait bir yer” deyince Hubâb:
– O zaman, burası senin konaklaya cağın yer değil. Bizi derhal yola çıkar, ta Kureyş’in konakladığı yere en yakın suya kadar götür ve orada konaklaya lım da, geride kalan bütün kuyuları toprakla dolduralım. Kalan tek kuyunun etrafına -genişçe- bir havuz yapıp suyunu çekerek oraya dolduralım. Böylece biz suyumuzu içerken onlar su içemesinler, diye teklifte bulundu.
Nebî (s.a.v.) bu teklifi uygun buldu ve Hubâb’ın görüşünü icra etmeye başlayıp, kuyuların kapatılma emrini vererek kapattırdı. Son kuyunun etrafına bir havuz yaptırıp su ile doldurdu. Orada Nebî (s.a.v.)’nin kalabilec eği bir çadır çardağı kuruldu. Peygamber (s.a.v.) Harbin olacağı meydana kadar yürüyüp, ashabına Kureyşlilerin çarpışıp öldürüleceği yerleri göstererek, “şurası falanın”, “şurası falancanın serileceği yer” buyurdu. Kureyşlilerden -Efendimizin gösterdiği yerin dışında- ölen hiç kimse olmadı.
Sonra kureyşliler adamlarını gönderdiler ve Müslümanların sayısının ne kadar olduğunu tahmin ettiler. Aralarında iki de süvarî’de vardı. Bunlar Mikdad ile Zübeyr idi. Utbe b. Rabî’a ile Hakim b. Hizam Kureyşin geri dönmesini arzu ettilerse de diğerleri reddettil er. Onları asıl harbe teşvik edense Ebû Cehil idi. Sabahleyi n suya doğru yola çıktılar. Rasûlüllah (s.a.v.) onların kendileri ne doğru geldiğini görünce:
“Allah’ım! İşte Kureyş. Öğünerek kibirlene rek, sana düşmanlık yaparak, Peygamber lerini yalanlaya rak geliyor. Allah’ım! Bana va’-dettiğin zaferi nasib et, Allah’ım onları kuşluk vakti kahret” buyurdu.
Nebî (s.a.v.) Efendimiz kızıl bir deve üzerinde Utbe b. Rabîa’yı topluluk içinde görünce: “Eğer bu topluluğun içinde bulunanla rdan birinde hayır varsa, bu, kızıl devenin sahibinde dir. Onu dinlerler se doğru yolu bulurlar” buyurdu.
Hufaf b. îmâ b. Rahsa el-Gıfarî, geçerken kendisine uğrayan Kureyşlilere arkalarından hediye olarak birkaç deveyi oğluyla birlikte hediye olarak yollamışlardı. Kureyşliler’e “Eğer arzu ederseniz size silah ve savaşacak adamlarda verebilir iz” teklifind e bulunmuştu. Kureyşliler de ona; “Sen akrabalık bağlarını yerine getirdin, sana yakışanı yaptın, Yemin olsun ki, biz -bu karşımızdaki- insanlarl a savaşı-
yor isek, kendimizd e herhangi bir zaaf olmadığından savaşıyoruz. Biz, Muhammed’inde iddia ettiği gibi Allaha karşı savaşıyor isek, kimsenin gücü Allah’a yetecek değildir” dediler.
Kureyş ordusu, hayvanlarından inip konaklayınca, kureyş’ten bir gurup insan kalkıp Rasûlüllah (s.a.v.)’m yaptırdığı havuza kadar geidi-ler. Rasûlülah onlara engel olmak isteyen arkadaşlarına “Onlara dokunmayın! Zira, Hakim b. Hizam dışında, bunlardan bu sudan içen her kişi bu gün öldürülecektir” buyurdu. Hakim b. Hizam gerçekten daha sonra İslam’a girdi. Hakim, ciddi bir meselede yemin edecek olsa; “Hayır! Bedir günü beni öldürülmekten kurtaran zata yemin olsun ki….” diyerek yemin ederdi.
Bir müddet sonra Kureyşliler, Müslüman askerinin sayısının ne kadar olduğunu, göz kararı tahminlem ek üzere, Umeyr b. Vehb el-Cümehî’yi vazifelen dirdiler. Umeyr gidip geri geldikten sonra “Müslümanlar sanıyorum üç yüz civarında, ya biraz fazla, veya biraz eksik olabilir” dedikten sonra, “Ama bana biraz daha müsade edin, ben bunların saklanan adamları veya arkadan gelen yardım kuvvetler i varmı?, bir bakıp geleyim” diyerek Bedir vadisini baştan sona kadar geçti, ama hiçbir şey göremedi. Kureyş’in yanma geri dönüp geldiğinde onlara:
– Hiç birşey görmedim ama, -Ey Kureyş topluluğu- esasta ölüm taşıyıp gelen bir belâ gördüm. Medine’nin su develeri su değil kahredici bir ölüm taşıyor gibi geldi bana. Öyle bir toplum gördümki kılıçlan dışında ne sığmakları ne de engelleri var. Vallahi öyle anlıyorumki onlardan hiç birisi sizden birini Öldürmeden ölmeyecektir. Sizden kendi sayıları kadar adam öldürdükten sonra, hayatın ne tadı vardır? Haydi kanaatler inizi ortaya koyun, dedi.
Hakîm b. Hizam bunları duyunca insanlarl a birlikte yürüyüp Utbe b. Rabî’a’nın yanma geldi ve ona;
–  Yâ Ebâ’l-Velîd! Kureyş kabilesin in en yaşlısı, lideri ve sözü en geçeni sensin. Dünyanın sonuna kadar adıyın hayırla anılmasını is-termisin? dedi. Utbe: “O nasıl olacak?” deyince:
“İnsanları geri dönder. Anlaşmalı bulunduğun Âmir b. el-Hadramî’nin işini de sen üstüne al” dedi. Bunun üzerine Utbe ona:
“Tamam dediğini yapıyorum. Sen bu hususta bana yardımcı ol. Zîraa o dediğin Amîr benimle anlaşması olan birisi olup, onun aklı ile malından elimde bulunan şeylerin sorumluluğu bana ait. Ama sen Hanzaliyy e’nin oğluna git. (Ebu Cehlin anasının adı Hanzaliyy e idi) Zîra ben, insanların hepsini alakadar eden bu konuda, ondan başkasının fesat yaymasından bir korkum yok (bu işi yapsa sadece o yapar), dedi.
Sonra Utbe kalkıp oradakile re hitaben:
–  “Ey Kureyşliler! Vallahi siz Muhammed ve ashabı ile karşılaşıp savaşmakla, gerçekte hiç birşey yapmış olmayacak sınız. Ama, siz onu alt edecek olsanız bile artık bir daha kimse kimsenin yüzüne gülerek bakamayac aktır. Ya amcasının oğlunu ya dayısının oğlunu veya en azından kendi kabilesin den tanıdığı birini öldürmüş bîr insan olacaksınız. Haydi geri dönün ve Muhammed ile diğer Arap toplulukl arının arasına girmeyin. Onlar işlerini kendileri halletsin . Eğer Kureyş dışındaki diğer Araplar Muhammedi yenecek olurlarsa ne âlâ. Yok durum bunun aksine olacak olursa, ben sizi müdafaya yeterim ve arzu ettiğiniz şeye onun sebebiyle bulaşmamış olursunuz .”
Hakîm devamla şöyle anlattı:
Ben Utbeyi temsilen kalkıp Ebû Cehlin yanına geldim. Baktımki, zırhının cirabını bağlamış, zırhım harbe hazırlamakla meşgul. Ona dedim kî*
“Ya Ebe’l-Hakem.! beni sana Utbe, şu,şu meseleler i anlatmam için gönderdi” dedim. Bunu duyan ebu cehil;
–  “Vallahi Muhammed ve arkadaşlarını görünce, onun dalağı korkudan şişmiş. Asla olamaz. Vallahi Allah, Muhammed ile bizim aramızda tam bir hüküm verinceye kadar geriye dönmeyeceğiz. Utbe dediğinin ne olduğunun farkında değil. O, Muhammed ve ashabım deve yerken görmüş, hemde onların arasında Utbenin oğlu da var. O da sizi Muhammed’den korkutmuş” deyip ardından da Amir b. el-Hadramiye bir adamını yollayıp şunları söyledi:
–  “Şu senin anlaşmalın Utbe varya, insanları harpten geri çevirmek istiyor. Ben ise kesinlikl e senin gözlerinde intikam pırıltıları görüyorum. Kalk da kendini, himayesin e alabilece k başka bir isim bul ve kardeşinin ölümünü insanlar arasında ilan et” dedi. Bunu duyan Amir’de kalkıp, başını açtı ve olanca sesiyle:
– Vâ Amrâh, vâ Amrâh! diye bağırdı. Böylece harb ateşi iyice alevlendi, insanların akılları karıştı ve içine düştükleri bu belalı duruma katılmak için sıraya girdiler. Böylece Ebû Cehil, Utbe’nin insanları çağırdığı iyi yola karşı, onların akıllarını karıştırıp işleri berbat etti.
Ebû Cehil’in kendisi hakkında kullandığı “Onun vallahi korkudan dalağı (ciğeri) şişmiş” lafı Utbe’nin kulağına ulaşınca; “Kıçını kimin sıfırlattığını, dalağı şişenin kim olduğunu çok yakında o da görecek” diyerek tepki gösterdi. Sonra Utbe başına giymek üzere bir miğfer istedi. Ama, başının iriliği sebebiyle ordu içinde kendi başına uyacak bir miğfer bulunamadı. Böylece oda yanında bulunan bir bürde’yi sarık gibi başına doladı.
Ahlaksız, serkeş huylu birisi olan El-Esved b. Abdi’1-Esed el-Mahzûmî ortaya çıkıp:
Megâzî
“Allah’a söz veriyorum ki, Ben Muhammed ve arkadaşlarının havuzunda n su içeceğim, içemezsem havuzu yıkacağım yahut onun çevresinde çarpışırken öleceğim” dedi ve havuzun yanma geldi.
Ona karşı Hamza b. Abdi’l-Muttalib (r.a.) mübarezeye çıktı. Karşılaşır karşılaşmaz Hz. Hamza onun ayağım bir darbe ile ikiye biçti. O anda havuzun etrafmdal ardı. Esved ayağı kan fışkırarak sırtüstü yere düştü. Sonra fırlayıp havuza kadar gelib ve yeminini yerine getirmek için havuza doğru eğildi. Ama Hamza peşini bırakmayıp onu havuzun içinde iken öldürdü.
Sonra Kureyşten Utbe b. Rabiâ, kardeşi olan Şeybe b. Rabî’a ve öz oğlu Velîd b. Utbe ile birlikte çarpışmak için meydana çıkıp müs-lümanları meydana da’vet etti. Onlara karşı çarpışmak için Afra’nın iki oğlu, Avf ile Muavvez ve birde Ensarlı biri ortaya çıktı. Bunlara; “Siz de kim oluyorsun uz?” dediler. Onlarda: “Biz Ensar’danız” deyince, “Bizim sizinle bir hesabımız yok. Bize bizim kendi kavmimiz olan Kureyşten bizim dengimiz olanlar çıkmalı” dediler. Bunu duyan Rasûlüllah (s.a.v.):
– Kalkın ey Ubeyd b. el-Hâris, ey Hamza, ey Ali, buyurdu. Müşriklere yaklaştıklarında, “Siz kimsiniz?” diye sordular. Onlarda adlarını söyleyince Utbe; “Tam bizim dengimiz,” dedi. İçlerinde en yaşlısı Ubeyd b. Haris, Utbe ile, Hamza, Şeybe ile, Ali de Velîd b. Utbe ile düelloya başladı.
Hz. Hamza, Şeybeye hiç fırsat vermeden derhal öldürdü. Ali (r.a.)’de Velîd’e hiç aman tanımadan öldürdü. Ubey’de (r.a.) ile utbe arasındaki çarpışmada iki darbe oldu, her ikiside birer kılıç isabet ettirdile r. Ali ve Hamza (r.a.) Utbe’ye saldırıp yaralı olan Ubeyde (r.a.)’yı alıp arkadaşlarının yanına götürdüler.
Bu ön düellolardan sonra iki ordu birbirine saldırdı. Peygamber imiz (s.a.v.), ashabına kendi bizzat emir vermedikçe saldırıya geçmemelerini emretmiş ve “Onları kendinizd en ok atarak uzak tutun” buyurmuştu. Kendileri harb için kurulan çardağında olup Ebû Bekir (r.a.)’de beraberin de idi. Vakit Ramazan ayının onyedinci günü bir Cum’a sabahı idi. Sonra Allah Rasûlü harp saflarını bizzat kendi tanzim etti. Çadırına tekrar geri döndüğünde yanında sadece Ebû Bekir (r.a.) vardı. Rabbine niyazda ve yalvarışlarda bulunarak:
“yâ Rabbi! Eğer bugün şu topluluğun helak olmasına müsade edersen, artık yer yüzünde sana tapınılmayacaktır” diyordu. Ebû Bekir (r.a.) ise “Bu senin Rabbinle olan bir münâşedenmi.. Zira Allah kesinlikl e sana verdiği va’dini yerine getirecek tir,” diyordu. Ardından Allah Rasûlüne bir uyuklama gelir gibi oldu ve birden uyandı, ardında da:
Müjde yâ Ebâ Bekr! Sana zafer geldi. İşte Cebrail, atının yularını tutmuş onu çekip götürüyor.
Ömer (r.a.)’in kölesi Mihcâ (r.a.)’a bir ok isabet etti. [3] İşte Allah yolunda öldürülen ilk şehid bu, “MİHC” oldu. Ardından havuzdan su içmeye uğraşan Harise b. Sürâka en-Necarî’ye atılan oklardan biri isabet ederek öldürdü.
Sonra Allah Rasûlü Çardağından çıkıp, insanların yanma, onları çarpışmaya teşvik etmek üzere geldi. Umeyr b. el-Hümâm öldürü-lünceye kadar çarpıştı. Sonra -onun annesi olan- Avf b. Afrâ’da çarpışa çarpışa öldürüldü.
Sonra Allah Rasûlü bir avuç çakıl alıp müşriklere doğru atarak “şu yüzler çirkinleşsin” buyurup, ashabına da: “Haydi onlara çok şiddetli saldırın” buyurdu. Artık hezimetle ri başlamış, Allah küfür liderleri nden çoğunu öldürmüştü. O gün yetmiş kişi öldürül- ‘ müş, bir o kadarı da esir edilmişti.
Allah Rasûlü yeniden Çardağına dönmüştü. Ensardan bir gurup genç ile Sa’d b. Muâz (r.a.), düşmanlar geri gelirde Rasûlüllah (s.a.v.)’a saldırır korkusuyl a, Çardağın kapısında nöbet tutuyorla rdı.
Daha sonra Rasûlüllah (s.a.v.) ashabına:
“Kesinlikl e biliyorum ki, hem Haşimoğullarından hem de diğer A-rap boylarından bir takım insanlar bizimle asla çarpışma ihtiyaçları olmadığı halde zorla harbe getirildi ler. Artık kim Haşimoğullarından birine rastlarsa, herkim Ebû’l Buhterî b. Haşim b. el-Hârisre rastlarsa sakın öldürmesin. Kim Amcam Abbas’a rastlarsa onu öldürmesin, zira o sadece zorlanara k buraya getirilmiştir” buyurdu. Orada bulunan Ebû Huzeyfe b. Utbe b. Rabî’a da:
“Biz kendi babalarımızı, öz kardeşlerimizi öldürüpte Abbas’ı bırakacağız ha? Vallahi eğer Abbas’a rastlayac ak olursam kılıçla onun etini doğrayacağım” diye arkadaşlarına söyledi. Bu söz Rasûlüllah (s.a.v.)’a ulaşınca yanında bulunan Ömer’e (r.a.):
“Yâ Ömer! Allah Rasûlünün amcasının yüzüne kılıç çalınacak ha?” buyurdu. Bunun üzerine Ömer (r.a,):
“Bana müsâde et de şu münafığın kafasını uçurayım” dedi. Daha sonraları -bu mesele anlatılınca- Ebû Huzeyfe (r.a.):
“Ben o gün, ağzımdan kaçırdığım bu sözden kurtulacağıma emin olmadım, halâ da (münafıkmıyım) korkusunu çekiyorum. Buna keffâ-ret olarak şehid oluncaya kadarda bu korkuyu çekmeye devam edeceğim” diyordu. Gerçekten de, Yemâme harbinde şehit düştü.
Efendimiz in “öldürmeyin” dediği Ebû’l Buhterî, Kureyş içinde Rasûlüllah’ı en fazla müdafa eden biriydi. Meşhur anlaşma sayfasını nakletmek üzere kalktığında, Ensarlila rla anlaşması bulunan el-Mücezzir b. Ziyad el-Belevî, ona rastlamış ve; “Allah Rasûlü seni öldürmeyi bize yasakladı” demişti. Bunu duyan Ebû’î Buhterî, “Arkadaşım Cünâde el-Leysî de öldürülmesin” dedi. El-Mücezzir ise:
“Hayır, bu olamaz. Vallahi Rasûlüllah (s.a.v.) bize sadece senin öl-dürülmemeni emretti” deyince Ebu’l Buhterî de:
“Öyleyse ben ve o beraber öleceğiz. Mekke kadınları arkam sıra; “Dünya hayatı hırsına kapılıp da arkadaşını terketti,” diyemeyec ekler dedi. Böylece çarpışmaya tutuştular. Mücezzir baskın gelip Ebû’l Buhterî’yi öldürdü. Sonra Peygamber (s.a.v.)’e gelerek:
“Seni hak ile gönderen zat’a yemin olsunki, onu esir olarak sana getireyim diye çok uğraştımsa da olmadı, benimle zorla savaştı” diye anlattı.
Abdurrahm an b. Avf (r.a.)’da o günlerini şöyle anlatıyor:
– Mekke’de iken Ümeyye b. Halef benim arkadaşımdı. Bedir günü kâfirlerden ele geçirdiğim zırhlarla giderken Ümeyye b. Halef rast geldi. Bana hitaben, “Senin bana ihtiyacın var mı? Ben sana şu zırhlardan daha hayırlıyım sanıyorum?” dedi. Bende; “Evet, haydi gel öyleyse deyip zırhları atıverdim. Onunla oğlunun ellerinde n tuttum.”
“Böyle bir gün görmedim. Sizin sâde ihtiyacınız var mı?” diyordu. Yani kim beni bu gün esir alıpta öldürmekten kurtarırsa ben ona sütü çok olan bir deve bağışlayacağım, diyordu. Ben onları alıp yürümeye başladım. Ümeyye bana, “Göksünde deve kuşu yeleği (tüyü) alameti bulunan şu adam kim?” dedi. “Hamza”dır, deyince, “bize yapacakla rını yapan odur” dedi. Abdurrahm an b. Avf devamla derki:
.- Vallahi ben baba oğulu götürüp gidiyordu m ki birde onu Bilal (r.a.) şörmezmi. Mekke’de iken Bilal’e en çok işkence yapan o idi. Bilâl (fa) onu görünce:
-“Küfrün başı Ümeyye b. Halef değil mi bu? Eğer bu herif ölümden kurtulurs a ben kurtulmay ayım” dedi. Übey bana; “Yâ Abdürrahmân, duyuyyrmu sun kara karının oğlu ne diyor!?” dedi. Sonra Bilal olanca sesi ile bağırarak:
“Ey Allah’ın Ensarı! İşte küfrün başı Ümeyye b. Halef burada. E-ğer o kurtulaca ksa ben kurtulmay acağım” dedi. Böylece Ensar bizi çevirdi. Ben var gücümle Ümeyye’yi korumaya çalışıyordum. Adamın biri arkadan kılıcı sallayınca oğlunun ayağını kesip yere düşürdü. Bunu gören Ümeyye müthiş şekilde bağırdı. Ben Ona; “Kurtuluş yok, vallahi benim seni koruyacak halim kalmadı, kurtarabi lirsen canını kurtarmay a bak” dedim. Ensarlılar onu ve oğlunu kılıçtan geçirdi. Allah Bilâl’e rahmet etsin. Onun yüzünden ele geçirdiğim zırhlar gitti, üstelik benim esirime bu faciayı yaptı…
İbni Abbas (r.a.)’da Gifar kabilesin den bir adamın şöyle anlattığım rivayet eder:
– Bedir günü ben ve Amca oğullarımdan biri kalkıp Bedir’i tam kontrol edebileceğimiz bir dağın üzerine çıktık. Biz ikimizde o zaman henüz müşrik olup harbi hangi tarafın kazanacağını gözetliyorduk. Harbden sonra yenen tarafla birlikte -bizde varmışız gibi- harb ganimetin i-yağma edecektik . Biz dağda iken birden bire bize yakın bir bulut geçti. Ben bulutun içinde at kişnemelerini işittiğim gibi, “Hücum et Hayzûm” diyen birinin sesini de duydum. Amcam oğlunun ödü patlayıp orada canverdi. Ben de nerdeyse gebereyaz dım. Sonra kendime gelebildi m.
Bu olayı Abdullah b. Ebî Bekr b. Hazm, kendisine nakleden – adı belli olmayan- biri aracılığıyla İbni Abbas (r.a.)’tan rivayet ediyor.
Yine bu İbni Hazm, Benî Sâide kabilesin den birisi aracılığıyla Ebû Ûseyd Mâlik b. Rabî’a’mn şöyle dediğini anlatır:
-Eğer gözlerim eskisi gibi görür olsaydı, bende Bedir’de olsaydım, Melekleri n çıkıp geldikler i kayağı size kesinlikl e gösterebilirdim….
İbni İshak derki:   
Bana babam, bir adam vasıtasıyla Ebû Dâvûd el-Mâzinî’nin şöyle söylediğini rivayet etti:
“Bedir günü müşrikler’den birini kılıçla işini bitireyim diye takib ediyordum . Bir de ne göreyim!, daha benim kılıç onun kafasına bile ulaşmadan, herifin kellesi yere düştü. Anladım ki onu benden başka birisi öldürdü.”
ibni Abbas (r.a.), “Melaikele r sadece Bedir harbinde savaşmış, diğer harplerde çarpışmamışlardır” diyor.
Bu sırada Ebû Cehil – sık ağaçlarla çevrili- Koruluk gibi bir yere sığınmıştı. Geride kalan arkadaşları; “Ebu’l-Hakem’e (Ebû Cehil) ulaşılamaz” diye konuşuyorlardı. Muâz b. Amr b. Cumuh derki; “Ben bu lafları duyunca, “Ebu Cehil’i haklama işi benim isimdir” kararını verdim ve onu yakalamak kasdıyla bulunduğu yere doğru yürüdüm. Onu bulup, fırsatı yakalayınca ona öyle bir kılıç darbesi indirdimk i, ayağı inciğinin ortasından kesilip koptu. Vallahi ayağı parçalandığında tıpkı dibek taşının altında kırılıp parçalanan hurma çekirdeği gibi parçalanmıştı.
Ebû Cehl’in oğlu ilerime, bu esnada yetişip omuzuma bir kılıç darbesi indirdi ve.elimi kesti. Yanımda bulunan bir deriyle bağladım. Zira harbin acelesi kesilen kolumla uğraşmaya vakit bırakmıyordu. O gün akşama kadar çarpışmaya devam ettim. Kolumu arkam sıra sürüdüm durdum. Artık elim iyice ağrımaya başlayınca elimin üzerine ayağımla bastım ve kopanncay a kadar üzerinden çiğnedim.”
İbni Abbas derki: [4] Bu Muâz (r.a.)’da Hz. Osman’ın halifelik yıllarına kadar yaşadı.
Sonra, yaralı halde bulunan Ebû Cehl’e Muavvez b. Afra rastladı ve kılıcını sallayıp tam isabet ettirdi. Onu Ölüme terkedere k yanından ayrıldı.
Muavvez b. Afra (r.a.) o gün şehit olana kadar savaştı. Kardeşi Avf ise, Muavvez’den önce şehid olmuştu. Babalarının adı, El-Hâris b. Rifâ’a b. el-Hâris ez-Zûrakî idi.
Daha sonra Peygamber imizin emri ile Ebû Cehli aramak üzere yola çıkan Abdullah b. Mes’ûd (r.a.), Ebû Cehl’in yanına geldi.
Bana ulaştığına göre Nebî (s.a.v.) (İbni Mes’ûd’a) şöyle demişti: “Eğer ölülerin içinde Ebû Cehl’in hangisi olduğunu seçemiyecek olursanız o zaman, dizinde yara eseri bulunan ölüyü arayın. Çünkü biz henüz sabi iken, Abdullah b. Cûd’ân’ın düğün yemeğinde kalabalıktan ikimiz sıkışmıştık. Ben ondan vücutça az farklıydım. Onu itekledim de diz üstü düşüp diz derisi derince yırtılmıştı.”
İbni Mes’ût (r.a.) devamla derki:
– Ben Ebû Cehl’i son dakikalarını yaşarken buldum. Ayağımı boynuna bastım – bu mel’un beni Mekke’de iken yakalayıp çeneme yumruk atarak işkence etmişti.- ve ona; “Söyle lan, Allah düşmanı! Şimdi Allah seni rüsvay etmedimi?” dedim. O da: “Beni ne ile rüsvay ediyorsun, öldürdüğünüz adamın üstüne çıkarak mı?” dedi. Bana söylermisin bu gün zafer sırası kimde?” dedi. Ben de: “Zafer, Allah ve
Rasûlüne aittir.” deyince Ebû Cehl: -Benim, üzerine çıktığımı kasdedere k- “Bire koyun çobancığı sen pek çetin bir yere tırmanıp çıktın” diye – hâlâ böbürlenererk- söylendi. Bende başım kılıçla keserek Rasûlüllah (s.a.v.)’e getirdim ve, “Yâ Rasûlelİahİ İşte şu elimdeki Allah düşmanı Ebû Cehl’in başıdır” dedim. Efendimiz (s.a.v.)’de: “Kendisind en başka ilah bulunmaya n Allah için O mu?” buyurdu. “Evet” diyerek Ebû Cehl’in başım Nebî (s.a.v.) önüne attım. [5]
Sonra Rasûlüllah (s.a.v.) öldürülen Müşrik cesetleri nin oradaki kör kuyularda n birine atılmasını emretti. Ümeyye b. Halef dışındaki cesetler o çukura taşındılar. Ürneyye’nin cesedi zırhın içinde şişerek sıkışmıştı. Gidip çıkarmaya uğraştıklarında ceset parçalanıveriyor bir halde olduğu için onu olduğu yerde bırakıp üzerine toprak atarak defnettil er.
Cesetleri n hepsi, aynı kör kuyu çukuruna doldurma işi bitince, Nebî (s.a.v.) onların başucunda dikildi ve:
yudakiler! Sizin ilahınızın size va’dettiğini şimdi gerçek olarak bulabildi nizmi. Ben Rabbîmin bana va’dettiği şeyin hakikat olduğunu bulmuş durumdayım” buyurdu.
Bunu ashab; “Yâ Rasûlellah! Sen ölüpte cîfe haline gelen bir topluluğa -dirilere konuştuğun gibi- hitab mı ediyorsun!..? diye sorduklarında onlara: “Benim onlara söylediğim sözleri siz onlardan daha iyi işitiyor değilsiniz. Lâkin bunlar cevap vermeye muktedir değillerdir” buyurdu. [6]
Bu hadiseyi anlatan bir başka rivayette:
– Nebî (s.a.v.) gece yarısı “Yâ Utbe b. Rabîa, Yâ Şeybe b. Rabî’a, Yâ Ümeyye b. Halef, Yâ Ebû Cehl b. Hişâm, diyerek kuyuda bulunanla rın adlarım birer birer söyleyerek, yukardaki sözlerini tekrarladığı, geçmektedir. [7]
İbni îshak burada şu ilaveyi nakleder; Bana ilim ehli birisi Nebî (s.a.v.)’nin: “Siz kendi Peygamber inize karşı ne kötü bir kavm; oldunuz. Siz beni yalanlark en diğer insanlar beni tasdik ediyordu. Siz beni, benim yurdumdan çıkartırken onlar beni barındırdı, siz benimle çarpışırken onlar bana destek oldu” buyurduğunu, anlattı. [8]
Enes (r.a.) anlatıyor:
– Rabî’a oğlu Utbe’nin cesedi kuyuya atılmak üzere sürüklenip getirildiğinde, Rasûl’ü-Ekrem (s.a.v.) yanı başında Müslüman olarak bulunan Utbe’nin oğlu Ebû Huzeyfe b. Utbe’nin yüzüne bakınca, onun yüzünün rengi solmuş değişmiş bir halde gördü de ona; “Sanıyorum babayın durumunda n sana bir şeyler oldu” buyurdu. Ebû Huzeyfe de: “Hayır Yâ Rasûlellah! içime bir şek girmedi. Vallahi babamın durumu hakkında da, şu atılacağı yeri hak edişi hakkında da hiç bir tereddüdüm yok. Ancak, ben bu babamı akıllı, halîm ve bir takım faziletle ri olan bir adam olarak bilir ve bir gün bu hasletler in onu İslam’a ulaştıracağını ümit ederdim. Bugün onun başına geleni görüpte kâfir olarak öldüğünü hatırlayınca, bu durum beni üzdü” deyince, Rasûlüllah (s.a.v.) Ebû Huzeyfe’ye duâ edip, onun hakkında hayırlı sözler söyledi. [9]
Hicret öncesi, Kureyş’ten Haris b. Rabî’a b. el-Esved, Ebû Kays b. el-Fâkihe b. el-Muğîre, Ebû Kays b. el-Velîd b. el-Muğîre, Ali b. ümeyye b. Halef ve Âs b. Münebbih b. el-Haccâc Müslüman olmuşlardı. Nebî (s.a.v.) Medine’ye hicret edince, Öz babalan ve yakınları bunları Mekke’de hapsetmişlerdi. Dinlerind en döndürmek için alabildiğine akıl karıştıracak fitneler yaptılar, sonunda bunlar dinlerind en döndüler.- Dinde fitneye kapılmaktan Allah’a sığınırız.- Sonra bunlar Kureyşlilerle birlikte gelip Bedir harbine de katıldılarsa da hepside onlarla birlikte öldürüldü. İşte Nisa Sûresi’nin 97’nci âyeti celilesi olan:
“(Peygamber le birlikte hicret etmeyip de kâfirlerle kalarak, birde onlarla Bedir’e gelmekle) Kendileri ne zulmedenl er olarak, Melekleri n-Allah’ın izniyle- canlarını aldığı şu kimseler varya; -Melekler onlara- “Siz -dininizdeki bu durumda- nerede bulunuyor dunuz?” dediler. (Onlarda):
– Bizler yeryüzünde -güçlüler tarafından- ezilmiş kimselerd ik” derler. (Meleklerd e onlara:) Allah’ın toprakları gayet geniş değil-
miydi, oraya göçseniz olmazmıydı” derler. İşte onlar durakları Cehennem olan kimselerd ir. Cehennem ne kötü bir uğraktır.” [10]
Ubâde b. Es-Sâmit (r.a.) anlatıyor: Enfal Sûresi âyeti indi. Bedir harbine katılan biz Müslümanlar hakkında nazil oldu. Biz orada elde edilen ganimetle r hakkında ihtüafa düşmüştük, bu yüzdende ahlakımız bozulmuştu. Allah (c.c.) o ganimetle ri bizim elimizden alıp, Peygamber ine teslim etti. Nebî (s.a.v.) Efendimiz de bunu müslümanlar arasında eşit olarak bölüştürdü. [11]
Rasûlüllah (s.a.v.) daha sonra, Abdullah b. Ravâha ile Zeyd b. Harise’yi zafer müjdesini vermek üzere Medine’ye yolladı. Üsâme (r.a.) derki: Biz Bedr’in zafer haberini, tam Allah Rasûlünün kızı, Rukıyye (r.a.) annemizin kabrinin toprağını kazıp düzelttiğimizde almıştık. Peygamber imiz Rukiyye validemiz in hastalığı dolayısıyla, Hz. Osman’la birlikte beni de harpten alıkoymuştu. [12]
Sonra Rasûlüllah (s.a.v.), İçlerinde Ukbe b. Ebî Muayt ile Nade b. el-Hâris’inde bulunduğu esirleri yanma alarak kafileyi Medineye doğru yola çıkardı. Safra köyüne yakın geçidi çıkınca, ganimetle ri dağıttı. Ravha yakınlarına geldiğinde, zaferi kutlamak için Bedr’e doğru gelen Müslümanlarla karşılaştı. Seleme b. Selâme bu kutlamaya gelen topluluğu hitaben: Bizi ne ile kutluyors unuz ki? Vallahi biz Bedirde bir sürü ihtiyar, dazlak kafalı, bağlı deve gibi adamlara rastlayıp onları boğazladık (sanki bir şeymi yaptık) dedi. Bunu duyan Rasûlü Ekrem (s.a.v.) Efendimiz tebessüm ederek:
“Yâ kardeşim oğlu! Onlar o toplumun eşrafı ve lid ların sosyetele ri idi,” buyurdu. [13]
Sonra Safra denen mevkide, Nadr b. el-Haris el-Abderî öldürüldü. Irkı’z-Zubye’ye geldikler inde de Ukbe b. Ebî Muayf öldürüldü. Peygamber imiz öldürülme emrini verince Ukbe: “Ya bebeklere kim bakacak, Yâ Muhammedi” deyince “Ateş” buyurdu. [14]
Hammâd b. Seleme’de Atâ b. es-Sâib vasıtasıyla Şa’bî’den bu konuda şu sözlerini rivayet eder:
– Nebî (s.a.v.), Ukbe’nin katledilm esini emrettiğinde Ukbe: “Yâ Muhammedi Kureyş arasında sadece beni mi öldüreceksin?” diye sordu “Evet” buyurup yanındakilere; “Bu herifin bana ne yaptığını biliyormu ydunuz? Ben Ka’be’de Makâm-ı ibrahim’in arkasında secdedeyk en gelip ayağıyla boynuma basarak tekmeledi . Üzerimden uzun zaman kalkmadı, nerdeyse gözlerim çıkacak zannettim . Bir defasında da yine ben secdede iken bir koyunun karnındaki kuzuluğu getirip başıma geçirdi. Fatımâ gelip o pislikleri yıkayarak başımı temizlemişti” buyurdu. [15]

[1] Müellifin bunu belirtmesi Bedir harbini en geniş anlatan İki kaynağa dayanmasındandır. Önce îbni îshak’ın ilerde de Mûsâ b. Ukbe’nin rivayetin e yer veriyor.
[2] Beyhaki’nin İbni İshak’tan naklinde şu ilave vardır: “Sonra Rasûlüllah (s.a.v.) bunlara, “Aralarımla Kureyş eşrafından kim vardı?” diye sorunca, “Utbe, Şeybe” diyerek Kureyş ağalarını saydılar. Bundan sonra Allah RasûlÜ arkadaşlarına doğru dönüp:
– İşte Mekke! Size ciğerinin bir bölümünü attı, buyurdu. Bak. Beyhakî Delaîl 3/42, 43.
[3] İbni Ebî Şeybe 14/388.
[4] Vakidî 1/87.
[5] Buharı Meğazî 64/8; Müslim Cihad ve’s Siyer 118; Miisned 1/444; Beyhakî S. Kübra 9/62; Beyhakî Delail 3/86,87; Taberanî M. Kebîr 9/81, 82, 83, 84.
Zehebî kısaltmış olarak naklediyo r. Beyhakî, Taberanî, İmam Ahmed ve diğerleri konuyu parça parça olarak daha geniş verimler. Orada şu ilaveler var: – Efendimiz birine yemin verirse böyle söylerdi. Ben evet deyince: “Kuluna yardım eden, sözünü yerine getiren, kafir toplumu perişan eden, Allah’a hamal olsun” deyip, kalkıp Ebû Cehl’in yanına geldi ve “İşte bu Ümmetin Fir’avn’u bu idi” buyurdu.
[6] Buharî Meğazî 64/8, h. no Müslim Sıfatû ehlilcenn eti ven-Nâr 2873; Hakim Müstedrek 3/224; Müsned 2/Î31, 6/276; Urve Meğazî 143; İbni Hişam 3/51; Taberâni Kebîr 10/198; 7/197; Beyh-Delâil 3/92; Nesâî 4/109; Müsned 1/27, 3/104, 145, 182, 222, 263, 4/29; İbni Ebî Şeybe Musannef 14/379; Taberanî Kebir 10/198; T. Sagîr 2/113; İbni Ebî Âsim Es-Sünne 2/427.
[7]  Müsned 3/104, 263, 287, 4/29; Ebû Ya’lâ Müsned 6/h. no 3809, 3857; Enes’ten Müslim
2874; Yine bu Haberi Ömer (r.a.)’de naklederk i (Ebû Ya’la l/h. no 140) Enes, hadisi zaten Ömer’den alır. Yine Ebû Ya’la 1431 no ile Ebû Talha’dan da aynısını nakleder; Buharî 64/8’deki Enes hadisinde, Nebî (s.a.v.)’in o zaman 24 tane Kureyş ulusu’nun adlarını vererek “Ya falan oğlu falan, Yâ falan oğlu falan! dediğini nakledip “ölülerin duyup duymadığını” sorun zatın Ömer olduğunu bildirir.
[8] İbni Hişam (Daru’l beyan baskısı) 2/281; Taberî Tarih 2/37; El-Eğanî 4/202; UyûnÜ’l Eser 1/264.
[9] îbni Hişam 2/281; Taberî Tarih 2/37.
[10] İbni Hişam 2/282; Taberî Tefsir Cüz 5 S. 234.
[11] İbni Hişam 2/283, Taberî Tarih 2/38, EI-Kâmil fıt-Tarih 2/130 Uyunû’l Eser 1/264; Hakim Müstedrek 2/136.
[12] Taberi 2/38; tbni Hişâm 2/284. Üsame derki sonra babam Zeyd geldi. Bende yanına Musallâ’da geldiğimde etrafını çevirmişlerdi. Babam Utbe, Şeybe, Ebû Cehl, Zem’a, Ebu’i Buhterî, Ümeyye, Nebîh ve Münebbih’in öldürüldüğünü söyleyince ben “bu dediğin hakikatim babacığım?” dedim. “Evet vallahi böyle” dedi.
[13] Taberî 2/2/38; tbni Hişam 2/285; El Kâmul 2/130.
[14] Ebû Dâvud, Cihad 1Î8 hadis no 2686; Beyh. S. Kübrâ 6/323; Abdürrezzak, Musannef 9394; Beydavî Şerhû’s-Sünne 13/299; Ebû Dâvûd Merasil h. no 298; Hakim 2/124; İbni Hişam 2/286; Taberî 2/38
[15] Buharı Meğazî 8; Fazâilüs-Sahabe 61/5; Menakibü’l Ensar 62/2; Tefsir Sure 40/1; Müsned 2/204.
İmam Zehebi, Tarihü’l İslam  Meğazi 3/21-41

Bir Yanıt to “BÜYÜK BEDİR SAVAŞI”

  1. ismail dokumacı Says:

    BEDR savaşında AMR BİN HİŞAM IN EBU CEHL İN yaptıkları malum EBU CEHL amcası Velid bin mugiyrayı da dinden döndermiş bir isim bu adam yani MAHZUMOĞULLARI kabilesinin reisi EBEL HAKEM Mekke nin en güçlü kabile reisiimiş bi bakalım bu adam neden MUHAMMED A.S DÜŞMANMIŞ çünkü kendi otoritesi gidecek te ondan aslında EBU CEHL E sorduklarında MUHAMMED yalancı değil o doğru söylüyor getirdiği din gerçekk AMA BEN İMAN EDENLERDEN OLMAYACAĞIM NEDEN DİYE SORDUKLARINDA KOSKOCA AMR BİN HİŞAM EBU TALİB İN YETİM YİĞENİNE BOYUN MU BÜKECEKK SONRA KUREYŞ İN KIZLARI NE SÖYLER bakın bu da 2. yani gurur ve kibir yani bu adamda ne ararsan var bunlar cehennemde olmalarına inanılması şahsiyetler ya BİİİZZZZZZZ

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s


%d blogcu bunu beğendi: